मोरपिसांचे विविधरंग दिसण्यामागचे प्राथमिक कारण कोणते?
- (1) कॅरोटेनोईड रंग
- (2) पिसांमधून वाऱ्याचे अपवर्तन
- (3) विशिष्ट कोनात प्रकाश परावर्तित करणाऱ्या पिसांच्या सूक्ष्म रचना
- (4) त्वचेची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना
You are reading the question paper with answers. This is not the timed test: no clock is running and nothing is being scored.
Go to the timed test →सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 91 ते 99 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
लहानपणी पक्ष्यांची रंगीत पिसे गोळा करताना आपल्या मनात अनेक प्रश्न आले असतील की, इतके सुंदर रंग पक्ष्यांनाच का? पोपटाचा हिरवागार, खंड्या पक्ष्याचा सुंदर निळा, रोहित पक्ष्याचा गुलाबी, भारद्वाज पक्ष्याचा केशरी आणि मोराचे तर मनमोहक मोरपंखी, गडद निळा, हिरवा, केशरी असे अनेक रंग... पक्षी हे रंग कसे ‘तयार’ करत असतील? ह्या रंगांचा त्यांना उपयोग काय? माणसांना किंवा इतर प्राण्यांना असे रंग का नाहीत? असे रंग तयार करता येतात का?
पक्ष्यांच्या या वेगवेगळ्या रंगांचे गुपित सरळ साधे नाहीये. पिसांच्या अनेक रंगांपैकी निळा आणि त्याच्या अनेक छटा बहुतेक वेळा पिसांच्या सूक्ष्म रचनेमुळे निर्माण होतात. प्रकाश जेव्हा पिसांच्या विशिष्ट सूक्ष्म रचनेच्या पृष्टभागावरून परावर्तित होतो, तेव्हा त्या पिसांना निळ्या रंगाच्या छटा येतात. मोराचा झळाळता निळा, हिरवा, मोरपंखी रंग त्याच्या शरीरावरील पिसांच्या अशाच प्रकारच्या सुक्ष्म रचनेमुळे तयार होतो. त्या सूक्ष्म रचनांवर प्रकाश किती, कुठल्या कोनात पडतो आणि कसा परावर्तित होतो, त्यानुसार हे रंग बदलते किंवा झळाळते दिसतात. पिवळा, लाल असे इतर रंग मात्र केरॉटेनोइड नावाच्या रंगद्रव्यापासून मिळतात. महत्त्वाची गोष्ठ अशी की बहुतेक सर्व पक्ष्यांना ही रंगद्रव्ये त्यांच्या शरीरात तयार करता येत नाहीत. त्यांच्या खाण्यातून त्यांना ही रंगद्रव्ये मिळवावी लागतात. उदाहरणार्थ, रोहित पक्ष्यांचा सुंदर गुलाबी-केशरी रंग मोठ्या प्रमाणावर कोळंबी खाऊन, त्यातील घटकांपासून मिळतो. मात्र याला अपवाद आहे पोपटांचा. पिसांच्या रंगांच्या उत्क्रांतीच्या संदर्भात पाहिले, तर पोपटांचा गट पक्ष्यांच्या इतर गटांपेक्षा वेगळा आहे. कारण पोपट गटातील पक्ष्यांमध्ये रंगद्रव्य शरीरात तयार करण्याची क्षमता आहे. पोपटांच्या लोकप्रियतेमधील महत्त्वाचा घटक म्हणजे त्यांचे चित्ताकर्षक रंग! पोपटांच्या सगळ्या जातींमध्ये नर आणि मादी यांच्या रंगात आणि दिसण्यात फार फरक नसतो, पण वेगवेगळ्या जातींमध्ये आकार आणि रंग दोन्हीत खूप वैविध्य आहे.
पोपटांना फार दूरवर उडता येत नाही. ते थव्याने राहणारे पक्षी आहेत. पोपटांच्या अनेक जाती 30-40 वर्षे जगू शकतात. इतर प्राण्यांच्या, तसेच माणसांच्या आवाजाची नक्कल करण्याची क्षमता त्यांच्याकडे असते. पकडून पिंजऱ्यात ठेवले, तरी ते अनेक वर्ष जगतात. या त्यांच्या वैशिष्ट्यांमुळे पाळीव पक्षी म्हणून पोपटांना जगभर मागणी असते. वर्ष 2011 मध्ये केलेल्या गणनेनुसार सुमारे पाच कोटी, म्हणजे जगातले जवळजवळ निम्मे पोपट पाळीव अवस्थेतच आहेत.
मोरपिसांचे विविधरंग दिसण्यामागचे प्राथमिक कारण कोणते?
पक्ष्यांचे खाद्य आणि त्यांच्या पिसांचे रंग यांच्यात कोणता संबंध दिसतो?
‘पोपटांना फार दूरवर उडता येत नाही’. वाक्यातील अधोरेखित शब्दाला कोणता व्याकरणिक घटक जोडला गेला आहे?
पुढीलपैकी कोणत्या मूख्य कारणास्तव पोपट हे जगात सर्वात लोकप्रिय आहेत?
रोहित पक्ष्यांच्या उदाहरणातून लेखकाने कोणती महत्त्वाची बाब निदर्शनास आणून दिली आहे?
‘अपवाद’ शब्दाचा आशय व्यक्त करणारा पर्याय निवडा.
‘निम्मे पोपट’! अधोरेखित शब्दाच्या विशेषणाचा प्रकार कोणता?
उताऱ्याप्रमाणे पोपट गटातील पक्ष्यांतील रंग तफावतीच्या संदर्भात कोणते विधान अचूक आहे?
उताऱ्यातून प्रमुख्याने कोणत्या बाबीवर चर्चा करण्यात आली आहे?
सूचना : पुढील कविता वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 100 ते 105 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
जगायास तेव्हा खरा अर्थ होता, निरार्थासही अर्थ भेटायचे
मनासारखा अर्थ लाभायचा अन मनासारखे शब्दही यायचे
नदी-सागराचे किनारे कितीही मुक्याने किती वेळ बोलायचे
निघोनी घरी शेवटी जात असता वळुनी कितीदा तरी पहायचे
उदासी जराशी गुलाबीच होती, गुलाबात ही दुखः दाटायचे
जरा एक तारा कुठेही निखळता, नभाला किती खिन्न वाटायचे
असेही दिवस की उन्हाच्या झळांनी जुने पावसाळे नवे व्हायचे
ऋतुंना ऋतुंनी जरा भागिले की नव्याने जुने झाड उगवायचे.
मनाचा किती खोल काळोख होता किती काजवे त्यात चमकायचे
मनाभोवती चंद्र नव्हता तरीही मनाला किती शुभ्र वाटायचे.
आता सांजवेळी निघोनी घरातून दिशाहीन होऊन चालायचे
आता पाऊलेही दुःखू लागली की जरा मीच त्यांना उरी घ्यायचे.
‘उर’ या शब्दाचा समानार्थी शब्द निवडा.
कवीच्या मते आकाशाला केव्हा नैराश्य यायचे?
पुढीलपैकी विशेषनाम कोणते?
भोवती चंद्र नसताही कोणती गोष्ट कवीच्या अनुभवास येत असे?
जुने झाड नव्याने केव्हा उगवायचे?
कवीच्या मते अबोलपणे व्यक्त होण्याचे विशेष कोणत्या घटकांचे?
पुढीलपैकी कोणाचा संबंध भाषेतील अर्थाच्या पैलूशी आहे?
पुढीलपैकी कोणता सिद्धांत भाषा शिक्षण यासंबंधीचा नाही?
इयत्ता सहावीची शिक्षिका फळ्याच्या मध्यभागी एक शब्द लिहिते आणि विद्यार्थ्यांना त्या शब्दाशी संबंधित सर्व शब्दांवर विचार करण्यास सांगते.
या उपक्रमातील महत्त्वाचे उद्दिष्ट ...
खालील वाक्ये वाचा :
विधान (A) : सुरवातीच्या वर्षांत भाषा शिकण्यात उशीर झाल्यामुळे मुलांना नवीन भाषा आत्मसात करण्यात अडचण येते.
कारण (R) : भाषा आत्मसात करण्याच्या दृष्टीने मुलांची सुरुवातीची वर्षे ही अत्यंत महत्त्वाची असतात.
अचूक पर्याय निवडा.
आधारभूत पातळीसाठीच्या राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा (2022) नुसार बहुभाषिकतेच्या संबंधीचा महत्त्वाचा सिद्धांत कोणता?
काही भाषिक समूहांमध्ये भाषेची दोन वेगळी रूपे अस्तित्वात असून प्रत्येकाचे सामाजिक कार्य हे वैशिष्टपूर्ण असते ही परिस्थिती म्हणजे
विद्यार्थीं जोडीने काम करतात. एका मजकुराचे दोन भाग करण्यात येतात. आलटून पालटून एक मुलगा मजकूर वाचतो नि दुसरा लिहितो नंतर दोघेही एकत्रितपणे पूर्ण मजकूर तयार करतात. या उपक्रमाला काय म्हणतात?
‘भाषा वर्गात साहित्यिक मजकूर अभ्यासणे’ या संदर्भात पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही?
इयत्ता सहावीचा विद्यार्थी, नवीन हा मजकूर वाचताना अडखळतो. शिक्षिका त्याला सोपा मजकूर वाचायला देते. ती त्याच्यासाठी सहवाचनाचे सत्र देखील घेते, शिक्षिकेकडून त्याला मिळणारी वागणूक म्हणजे
भाषा अध्ययन अध्यापनाच्या संदर्भात पुढीलपैकी कोणती बाब असे मानते की ‘भाषा ही एक सवय’ आहे?
एका विद्यार्थ्याला एक अपठित उतारा वाचून त्यावरील प्रश्नांची उत्तरे द्यायची आहेत. या प्रकारचे वाचन म्हणजे
शिक्षिका विद्यार्थ्यांना पाच चित्र दाखवते आणि त्यांना त्या आधारे एक गोष्ट लिहिण्यास सांगते. हे कशाचे उदाहरण आहे?
भाषेत कामगिरी आधारित मुल्यमापनाचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य कोणते?
खालील वाक्ये वाचा :
(A) : वाचन म्हणजे फक्त वर्ण-ध्वनि यांचा संबंध समजणे आणि शब्द अचूक उच्चारणे
(B) : वाचन म्हणजे-अर्थ लावण्यासाठी चिन्हांचा (Symbols) उलगडा करणे
अचूक पर्याय निवडा.
शिक्षिकेला तिच्या विद्यार्थांच्या श्रवण कौशल्याचे मूल्यमापन करायचे आहे. पुढीलपैकी कोणत्या उपक्रमाचा तिला ‘श्रवण मूल्यमापन’ म्हणून वापर करता येईल?
सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 121 ते 128 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
‘जीवो जीवस्य जीवनम्’ हा पृथ्वीवरचा नियम आहे. तद्वतच कोणीतरी भक्ष्य असती, तर कोणी त्याचा भक्षक असतो. ही भक्ष्य-भक्षकांची नाती अन्नसाखळी आणि अन्नजाळी निर्माण करत असतात. कोणत्याही परिसंस्थेत संतुलन राहण्यासाठी या अन्नसाखळ्या मदत करत असतात. पण आपला जीव वाचवण्यासाठी हे भक्ष्य प्राणी अनेकविध उपाय योजत असतात, तर भक्षकदेखील भक्ष्याला न कळता त्यावर घाला घालण्यासाठी आपले नियोजन करत असतात. आपापल्या परिसरात मिसळून जाण्यासाठी प्राणी अनेक प्रकारची अनुकूलने दाखवत असतात. त्यात शरीराचा रंग, गंध, आकार, स्वरूप, त्यांची चाल अशा मुद्यांचा अनेक अंतर्भाव होतो.
या सर्वात सामान्यतः केला जाणारा उपाय म्हणजे स्वतःची रंगसंगती निसर्गात बेमालूमपणे मिसळणे, जेणेकरून आपल्या भक्षकाच्या नजरेस न पडणे. तसेच भक्ष्याला कळणार नाही अशा पद्धतीने भक्षकदेखील लपालपी करतात. निसर्गात रंगांची रेलचेल वनस्पतींत खूपच जास्त दिसते, पण प्राणिजगतातदेखील विविध रंगद्रव्ये, त्यांचे प्रमाण, प्रसार आणि संगती यावरून त्यांचा रंग ठरतो. काही जलचर आणि पक्षी, या वर्गात निसर्गाने मुक्त हस्ते रंगांची उधळण केली आहे. उदाहरणच द्यायचे झाले, तर आपला राष्ट्रीय पक्षी मोर. मोर-नरामध्ये खूप तऱ्हेतऱ्हेचे रंग दिसतात. लांडोर त्या मानाने रंगहीन असते. पक्षिजगतात नर हे जास्त प्रमाणात रंगीत पिसाऱ्याचे असतात. मूलतः प्रणयाराधनाच्या वेळा मादीचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी ही रंगाची उधळण दिसते. त्याउलट पिल्ले मात्र फिकट रंगाची दिसतात, कारण त्यांच्याकडे कोणाचे लक्ष जाऊ नये.
सरीसृप वर्गात अनेक प्रकारचे साप, सरडे असे भूचर प्राणी वेगळ्या पद्धतीने आपल्या रंगाचा वापर करतात. साप जितका विषारी, तितका तो स्वतःच्या विषारीपणाची जणू जाहिरातच करतो. डौलदार फणा, त्यावरचा दहाचा आकडा. रंगाने पिवळाधम्मक असा नाग आपले अस्तित्व इतर जगाला दाखवून देण्यासाठीच सावकाश सरपटत जातो आणि आपल्या फण्याचेदेखील प्रदर्शन करतो. असे प्राणी जे त्यांच्या भडक रंगाचे प्रदर्शन करतात, ते धोक्याची सूचना देत असल्याने अशा रंगसंगतीला इंग्लिशमध्ये ‘वॉर्निंग कलरेशन’ असे म्हणतात.
स्वतः विषारी असणारे प्राणी त्यांच्या रंगाद्वारे अशी जाहिरात करून जणू काही ‘आमच्यापासून दूर राहा’ असे इतरांना बजावत असतात. त्याउलट दुबळे प्राणी निसर्गात लपून जाण्यासाठी ‘कॅमोफ्लॅज किंवा क्रिप्टिक कलरेशन’ दर्शवतात. कॅमोफ्लॅज म्हणजेच छद्मावरण! हे भक्षकापासून वाचण्यासाठी उपयुक्त ठरते. शिवाय भक्ष्याला पत्ता न लागू देता त्याला सहज टिपण्यासाठीदेखील काही भक्षक असे छद्मावरण वापरतात. कमीलियन सरडा या बाबतीत सर्वश्रुत आहे. उत्क्रांतीच्या प्रदीर्घ प्रवासात या रंगसंगतीला महत्त्व आहे. डार्विनच्या नैसर्गिक निवडीच्या सिद्धान्तानुसार जी जाती, प्रजाती आपल्या परिसराशी अनुकूलित होते, ती या जगण्याच्या रेट्यात यशस्वी होते. जी प्रजाती आपले वंशसातत्य टिकवू शकते, ती उत्क्रांत होते.
कोणत्याप्रकरचे प्राणी ‘कॅमोफ्लॅज किंवा क्रिप्टिक कलरेशन’ आत्मसात करतात?
नर पक्षी हा मादीच्या तुलनेत अधिक रंगीबेरंगी असण्याचे प्राथमिक कारण कोणते?
‘साप सावकाश सरपटत जातो.’ वाक्यात अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा
डार्विनच्या सिद्धांतानुसार कोणती प्रजाती यशस्वी होते?
परिसंस्थेत संतुलन राखण्यास भक्ष्य-भक्षक संबंध कशाप्रकारे मदत करतो?
‘अतिशयता’ या अर्थाचा कोणता शब्द उताऱ्यात आला आहे?
‘जीवो जीवस्य जीवनम्’ याचा नेमका अन्वयार्थ काय आहे?
‘वॉर्निंग कलरेशन’ म्हणजे काय?
सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 129 ते 135 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
अमेरिकेमध्ये उपलब्ध असलेल्या इंटरनेटच्या सरासरी वेगापेक्षा तब्बल 40 लाख पट जास्त वेगाचं इंटरनेट प्रायोगिक तत्त्वावर जपानमध्ये उपलब्ध झाल्याच्या बातमीने अलीकडे मोठी खळबळ माजवली आहे. प्रतिसेकंद तब्बल 1,25,000 गिगाबाइट्स अशा अभूतपूर्व वेगाने तब्बल 1802 किलोमीटर इतक्या अंतरापर्यंत माहिती पाठवून या तंत्रज्ञानाद्वारे इंटरनेटच्या वेगामध्ये अशक्यप्राय वाटेल अशी क्रांती घडल्याचा दावा केला गेला आहे. या निमित्ताने मुळात इंटरनेटचा वेग कशामुळे वाढू शकतो आणि आजवर त्यामध्ये काय घडामोडी घडलेल्या आहेत, याचा आढावा घेणं रंजक ठरेल.
संगणकामध्ये माहिती साठवण्यासाठी ‘बिट’ आणि ‘बाइट’ अशा दोन शब्दांचा वापर केला जातो. तसंच संगणकामध्ये माहिती साठवण्यासाठी फक्त शून्य आणि एक या दोनच अंकांचा वापर केला जातो. माहिती साठवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रत्येक शून्य किंवा एक या अंकालाच बिट म्हणतात. बिट म्हणजे ‘बायनरी डिजिट’, म्हणजेच 0 किंवा 1. अशा आठ बिट्सच्या समूहाला बाइट असं म्हटलं जातं. यामुळेच माहिती एकीकडून दुसरीकडे पाठवण्यासाठी अशाच प्रकारच्या संज्ञा वापरल्या जातात. उदाहरणार्थ, समजा, एका संगणकामधून दुसऱ्या संगणकाकडे आपण एक फाइल पाठवली. या फाइलमधली माहिती किती वेगाने एकीकडून दुसरीकडे गेली, हे मोजण्यासाठी ‘बिट्स पर सेकंद’ (बीपीएस) हे एकक वापरलं जातं. आता समजा, एका सेकंदात अशी 1024 बिट्स एका संगणकाकडून दुसऱ्या संगणकाकडे गेली, तर हा वेग प्रतिसेकंद 1024 बिट्स म्हणजेच एक किलोबिट असा झाला. आपल्या दैनंदिन व्यवहारांमध्ये एक किलो म्हणजे 1000 असा हिशेब असतो. संगणकांच्या जगात मात्र द्विमान पद्धती वापरात असल्याने, त्यानुसारचा एक किलो म्हणजे 1024 असा हिशेब केला जातो. त्या पुढच्या एककांना मेगाबिट, गिगाबिट अशा संज्ञा वापरल्या जातात. अर्थातच मेगाबिट हे किलोबिटपेक्षा जास्त वेगवान, तर गिगाबिट हे मेगाबिटपेक्षा जास्त वेगवान असा हिशेब असतो. उदाहरणार्थ, 1 मेगाबिटमध्ये म्हणजे 10 लाखांहून जास्त बिट्स असतात. हाच वेग आपलं इंटरनेट किती वेगवान आहे, हेसुद्धा ठरवतो. पण याची सुरूवात नेमकी कशी झाली?
इंटरनेटवरची माहिती वाहून नेण्यासाठी पूर्वीच्या काळी, आपण ज्याला आता ‘लँडलाइन’ दुरध्वनीची व्यवस्था म्हणतो, अशा रचनेचाच वापर केला जात असे. याचं कारण म्हणजे दुरध्वनीची यंत्रणा अनेक दशकांपासून अस्तित्वात होती आणि याच यंत्रणेचा वापर इंटरनेटवरची माहिती वाहून नेण्यासाठी केला जावा, अशी सुपीक कल्पना तंत्रज्ञांच्या मनात आली. तांत्रिक भाषेत सांगायचं, तर माणसाचा आवाज एकीकडून दुसरीकडे नेण्यासाठी हे तंत्रज्ञान उभं करण्यात आलेलं होतं; आता मात्र संगणकांवरची माहिती म्हणजेच डेटा एकीकडून दुसरीकडे नेण्यासाठी त्याचा वापर व्हायला लागला. हा वेग काही प्रति सेकंदाला काही किलोबिट्स म्हणजे केबीपीएस इतका असे. जास्तीत जास्त 64 किलोबिट्स प्रतिसेकंद इतक्या वेगाने त्या वेळी इंटरनेट चालू शकायचं.
माहिती पाठविण्याचा (कमी ते अधिक) वेग दाखविणारा योग्य पर्याय निवडा.
पूर्वीच्या काळी इंटरनेटवर माहिती वाहून नेण्यासाठी कोणती यंत्रणा अमलात होती?
पुढीलपैकी कोणते नाम एकवचन आणि अनेकवचन या दोन्ही अवस्थेत एकसारखेच राहते?
जपानमध्ये विकसित झालेल्या नवीन इंटरनेट तंत्रज्ञानाचे वैशिष्ट्य कोणते?
‘इंटरनेटच्या सरासरी वेगापेक्षा तब्बल 40 लाख पट जास्त वेगाचं इंटरनेट.’ वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची जात शोधा.
लँडलाईन दूरध्वनी व्यवस्था असताना इंटरनेटचा जास्तीत जास्त वेग किती असे?
‘आढावा’ शब्दाचा नेमका अर्थ कोणता?
विद्यार्थी एखादे काम मदतीशिवाय करतात किंवा तेच काम ते वरिष्ठांच्या मदतीने अथवा आपल्या सवंगड्यांच्या मदतीने करतात. या दोहोंमधील अवकाश म्हणजे...
मेंदूमध्ये झालेल्या क्षतीमुळे होणारी भाषिक अक्षमता ज्यात भाषिक रूपांना समजणे किंवा त्यांचा उच्चार करण्यास अडचण येते. ते म्हणजे...
भाषा एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे जाते. या प्रक्रियेला काय म्हणता येईल?
12-ते 18 महिन्याच्या वयात मूल समजता येतील असं अनेक एकेक ध्वनी उच्चारतो. नेहमीच्या वस्तुंसाठी मूल ज्या एकेक संज्ञा (ध्वनी) उच्चारतो हा काळ म्हणजे...
वाचन आणि लेखन कौशल्याच्या संदर्भात पुढील विधान वाचा.
A : वाचन करण्याच्या क्षमतेचा परिणाम लेखनाच्या क्षमतेवर होतो.
B : वाचन आणि लेखन या दोन्ही वेगवेगळ्या प्रक्रिया असून त्या स्वतंत्रपणे विकसित होतात
अचूक पर्याय निवडा.
सर्व भाषांमध्ये काही समान गुण-धर्म असतात. त्यांना काय म्हणतात?
वर्गात भाषा विविधतेचा स्वीकार म्हणजे...
उदयोन्युख साक्षरतेमध्ये छापिल साहित्याविषयी जागरुकता नसल्याचे वैशिष्ट्य असलेला पूढीलपैकी कोणता पर्याय आहे?
सुरूवातीच्या पातळीवर केलेल्या वाचनकौशल्याची फलनिष्पत्ती पुढे दिलेली आहे
A. लहान उताऱ्याचे वाचन अगदी बरोबर आणि अस्खलीतपणे आवाजाच्या योग्य चढ उतारासह, योग्य तेथे विराम घेऊन आणि आवाजातील योग्य तो बदलासह केले जाते.
B. परिचित शब्द असलेल्या वाक्यांचे वाचन स्पष्टपणे केले जाते.
C. लहान उताऱ्याचे वाचन स्पष्टपणे, आवाजतील योग्य चढ उतारासह आणि योग्य तेथे विराम घेऊन केले जाते.
विकासाच्या क्रमानुसार उपरोक्त मुद्यांची मांडणी करा
पुढीलपैकी कोणता पर्याय हा ‘विस्तृत श्रवणाचा’ भाग नाही?
वाचन कौशल्याचे मूल्यमापन करण्यासाठी पुढीलपैकी कोणती कृती केल्या जात नाही?
पुढीलपैकी कोणते कथन योग्यपणे ‘धावते मजकूर कथन’ करणे स्पष्ट करते?
‘लहान मूल भाषा ग्रहण करण्याची नैसर्गिक क्षमता घेऊन जन्माला येतं.’ भाषा ग्रहण करण्याच्या या कल्पनेला पुढीलपैकी कशाचे समर्थन आहे?
प्रक्रिया लेखनपद्धतीमध्ये, लेखन प्रक्रियेतील ठळक घटक लेखक औपचारिकपणे त्याचे काम म्हणून मोठ्या श्रोतावर्गापूढे सादर करतो. त्याला पूढीलपैकी काय म्हणता येईल?
मजकुरातील कठीण शब्दाची हाताळणी करण्यासाठी, भाषा शिक्षक अशा शब्दांना मातृभाषेत भाषांतरीत करतात आणि नंतर ते शब्द विद्यार्थ्यांना पाठ करायला सांगतात. यासाठी वापरलेल्या पद्धतीला पुढीलपैकी काय म्हणतात?