‘पण दिवसांगणिक वाढणाऱ्या त्या बाळाला’ यातील अधोरेखित काय आहे ?
- (1) कर्ता
- (2) न्यूनत्वबोध अव्यय
- (3) क्रियापद
- (4) कर्म
You are reading the question paper with answers. This is not the timed test: no clock is running and nothing is being scored.
Go to the timed test →सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 91 ते 99 यासाठी योग्य पर्याय निवडा :
लग्नानंतर एकदा आईच्या घरी गेले तेव्हा झाडं अगदी बेचैन असल्यासारखी वाटली, उदास वाटली. त्याची जणू वाढच खुंटली होती. अशी कंटाळलेली झाडं मी कधीच पाहिली नव्हती. मला पूर्वी कधीतरी वाचलेली एक आदिवासींची कथा आठवली. जंगलात राहणाऱ्या एका आदिवासी समाजात एक प्रथा आहे. एखादं झाड त्यांना नको असेल तर ते तोडून–छाटून नष्ट करत नाहीत. ते सगळे मिळून रोज त्या नको असलेल्या झाडाजवळ जातात आणि त्याला मनसोक्त शिवीगाळ करतात, दूषण देतात. हळूहळू ते झाड आपोआपच सुकून मरून जातं.
झाडांना बोलता येत नसलं तरी भाषा समजते. ‘आर्ट ऑफ लिव्हिंग’ शिकलेली माझी एक मैत्रीण तासन् तास झाडांशी बोलते, त्यांची चौकशी करते, त्यांना थोपटते, गोंजारते. अनेकदा स्वतःचं मन झाडांपाशी मोकळंही करते. ती म्हणते, ‘झाडांना कधीच रागावण्याची किंवा मारण्याची वेळ येत नाही, ती शहाणीच असतात.’ मग माणूसच असा का?
माणसाचं छोटंसं बाळ जेव्हा जन्माला येतं तेव्हा त्याचं रूप किती निरागस असतं. बीजामधून नुकत्याच अंकुरलेल्या दोन कोवळ्या पोपटी पानांसारखं. निरसं रूप म्हणू या त्याला! कुठल्याही भाव–भावनांचा स्पर्श न झालेलं. व्यवहारी विश्वात संचार करणाऱ्या आपल्या आईच्या उदरात सुरक्षितपणे राहणारा तो जीव म्हणजे निसर्गाचं मानवप्राण्याच्या जीवनचक्रातलं सर्वात सुंदर, सर्वात निर्मळ रूप! सत्य–असत्य, व्यवहार–व्यापार ह्या कशाचाही स्पर्श न झालेलं. त्यालाही सत्यच प्रिय असतं. त्याच्या दृष्टीने सत्य म्हणजे त्याची माता. निसर्गाच्या विलक्षण निकट असलेली किंबहुना निसर्गाशी प्रामाणिक असलेली अशी त्याची आई. अंकुरणाऱ्या बिजाला, जशी माती तशी तान्हुल्याला माता! जसजसं मूल मोठं होतं तसं ह्या व्यवहारी जगात तरबेजपणाने जगणारी माणसं, त्याच्या अवतीभवतीचे आपण सगळेच त्याला निसर्गापासून दूर नेतो. प्रत्येक सजीवाला ‘आतला आवाज’ असतो. त्याच्यातल्या संजीवनतेचं, चैतन्याचं ते रूप असतं. प्रत्येक सजीवाला मूलतः त्या आतल्या आवाजाचं आकर्षण असतंच; पण दिवसांगणिक वाढणाऱ्या त्या बाळाला आपण प्रयत्नपूर्वक व्यवहारी जगात खेचतो. इथली मूल्यं फारच वेगळी असतात. इथलं जीवन हे व्यवहारमय झालेलं असतं.
‘पण दिवसांगणिक वाढणाऱ्या त्या बाळाला’ यातील अधोरेखित काय आहे ?
‘बाळाला आपण प्रयत्नपूर्वक व्यवहारी जगात खेचतो.’ यातील अधोरेखित शब्दाचे व्याकरण ओळखा.
पुढीलपैकी विरुद्ध अर्थ देणारी शब्दजोडी ओळखा.
लेखिकेच्या मते बाळ जन्माला आल्याबरोबर कसं दिसतं ?
‘सर्वात निर्मळ रूप’ यातील निर्मळ काय आहे ?
झाड नको असेल तर आदिवासी काय करतात ?
लेखिकेची मैत्रीण झाडांशी पुढीलपैकी काय करीत नाही ?
‘निरागस’ या शब्दाचा समानार्थी नसलेला शब्द ओळखा.
बाळाच्या दृष्टीने एकमेव सत्य म्हणजे ________.
सूचना : पुढील कविता वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 100 ते 105 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा :
रात्र अशी सुनसान, उदासी घेउनिया पाऊस आला,
सांग कुणाचे व्याकुळ डोळे घेउनिया पाऊस आला ?
तुझ्या घरावर, कौलारावर असेल बरसत या वेळी,
हाक तुझी भिजलेली ओली घेउनिया पाऊस आला.
पुस्तकात मिटुनी सुकलेले फूल कुणितरी ठेवियले
तशा स्मृती मिटलेल्या हळव्या घेउनिया पाऊस आला.
घेतलास तू निरोप माझा तेव्हा मिटल्या डोळ्यांनी,
मौन तुझे ओथंबुन भरले घेउनिया पाऊस आला.
‘तुझ्या घरावर, कौलारावर असेल बरसत’ यातील अधोरेखित शब्दाचे व्याकरण ओळखा.
‘घेऊनिया पाऊस आला’ यातील ‘पाऊस’ काय आहे ?
‘मौन तुझे ओथंबुन भरले’ यातील ‘ओथंबुन’ म्हणजे ________.
कवीच्या मते आलेला पाऊस कशाचे प्रतीक आहे ?
प्रस्तुत कवितेतून कवीने पुढीलपैकी काय व्यक्त केले आहे ?
आलेला पाऊस पुढीलपैकी काय घेऊन आलेला नाही ?
मातृभाषाधारित बहुभाषिकत्त्व कशाचा पुरस्कार करते ?
संहिता आकलनाच्या पद्धतींच्या संदर्भातले चुकीचे विधान शोधा ?
जेव्हा मुले भाषेच्या माध्यमातून वस्तू, घटना, सभोवतालच्या घटनांबद्दल विचारतात तेव्हा ते इतरांपेक्षा कोणत्या भाषिक घटकांचा अधिक वापर करतात ?
मानवी भाषेतील कोणत्या वैशिष्ट्यांमुळे माणसे त्यांच्या नजीकच्या काळात अस्तित्त्वात नसलेल्या वस्तू, घटनांबद्दल बोलू शकतात ?
आकलनासह वाचन या संदर्भात पुढीलपैकी कोणते कौशल्य गृहित धरले जात नाही ?
पुढीलपैकी व्याकरण–अनुवाद माध्यमातून द्वितीय भाषा शिकवण्याचे कोणते वैशिष्ट्य नाही ?
शिक्षिका आपल्या विद्यार्थ्यांना विचारते, ‘मी दिलेल्या अनुभवावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे तुम्ही कशी दिलीत आणि त्यांची उत्तरे देताना तुमच्या मनात नक्की काय सुरू होते ?’ हे ________ याचे उदाहरण आहे.
पुढीलपैकी कोणती बाब क्राशेन (Krashen) चे सिद्धांत आणि व्यगोत्स्की (Vygotsky) च्या ZPD’ त समान आहे ?
कमिन्सच्या (Cummins) आंतर अवलंबित्त्वाच्या सिद्धांतानुसार पुढीलपैकी कोणत्या गोष्टी एकमेकांवर अवलंबित असतात ?
पुढीलपैकी कोणते विधान अक्षरांपासून वाचन सुरू करण्याऐवजी शब्द आणि लहान गोष्टीपासून सुरू करण्याच्या संदर्भात समर्थन करीत नाही ?
भाषा आणि बोलीच्या संदर्भात भाषिकदृष्ट्या कोणते विधान अचूक आहे ?
वीरा एक सात महिन्याची मुलगी आहे. ती आता स्वर आणि व्यंजनयुक्त आवाज काढते. ती पुढीलपैकी कोणत्या प्रकारे संभाषण करते ?
उत्पादक शब्दसंग्रह म्हणजे ________.
पुढीलपैकी कोणते विधान ‘भाषा आत्मसात तंत्र’ (LAD) चे योग्य विश्लेषण नाही ?
भाषिक समुदायात ’s’ चे उच्चारण दोन वेगवेगळ्या सामाजिक–आर्थिक गटातील माणसांकडून वेगवेगळ्या प्रकारे होते असे लक्षात येते. हे कशाचे उदाहरण आहे ?
सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 121 ते 128 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा :
पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुका म्हणजे लेणींचे आगारच! कारण याच तालुक्यात दीडशेपेक्षा अधिक लेणी पाहायला मिळतात. त्या आजूबाजूच्या डोंगरांच्या पोटात खोदलेल्या दिसतात. यातली बहुतांश लेणी हिनयान या बौद्ध पंथाच्या आणि तिसऱ्या शतकातील असल्याचे इतिहासकारांचे मत आहे. असाच एक लेणीसमूह मानमोडी डोंगराच्या पोटात खोदलेला आहे. तसे पाहिले तर या मानमोडी डोंगरात तीन लेणी समूह आहेत. तीनही समूह अतिशय देखणे आहेत. त्यांची नावे आहेत–अंबा–अंबिका, भूतलेणी आणि भीमाशंकर लेणी. या लेणी म्हणजे मानवी कलात्मकतेचा सर्वोत्कृष्ट आविष्कार.
पोल्ट्रीपासून चढण्यास सुरुवात केली की साधारण अर्ध्या तासात आपण अंबा–अंबिका, लेणींपाशी पोहोचतो. तिथे पोहोचण्याची वाट सोपी आहे तसेच काही ठिकाणी पायऱ्याही बांधलेल्या दिसतात. इतर दोन लेणींच्या तुलनेत या लेणी बऱ्यापैकी मोठ्या आहेत. त्यांच्या समोर भले मोठे पटांगण आहे. पटांगणामागे कातळातल्या भिंतीवर कोरलेला शिल्पखजिना आपल्याला अक्षरशः स्तंभिक करतो. या लेणींमध्ये सर्वप्रथम आढळते ती स्वच्छता आणि शांतता. मानमोडी डोंगराकडे फारच थोडे पर्यटक फिरकतात. मोजके अभ्यासक लेणी प्रेमी सोडले तर या लेणींत सामसूम असते. या लेणीसमूहात विहार, चैत्यगृह, पाण्याची कुंडे अशा एकूण 33 लेणींचा समावेश आहे. पुरातत्त्व विभागाने त्यांना 18 ते 34 असे क्रमांक दिलेले आढळतात. (‘भीमाशंकर’ गटाच्या 17 लेणींनंतर पुढचे क्रमांक अंबा–अंबिका गटाला दिले आहेत). या लेणी बहुमजली असून उत्तरेकडे तोंड करून खोदलेल्या आहेत. बऱ्याच लेणींचे खोदकाम जमिनीलगत आहे. कातळावरच्या भागात लेणींकडे तोंड केले की आपल्या डाव्या हाताकडून किंवा पूर्वेकडून या लेणी पाहायला सुरुवात करायची. यातील 30 क्रमांकाची लेणी विशेष आहेत. जिन्याने वर गेलो की उजव्या बाजूला सलग पाच खोल्या दिसतात. चौथ्या खोलीत जैन शिल्पकाम दिसते. इतिहास अभ्यासकांच्या मते ही शिल्पे जैनांचे तीर्थंकर नेमिनाथ आणि जैन देवतेची आहेत. यातील अंबिंका देवी आंब्याच्या झाडाखाली बसलेली आहे. या देवीच्या नावावरूनच या गटाला अंबा–अंबिका असे नाव मिळाल्याचे सांगितले जाते. पण काही इतिहासकार थेट महाभारतातील अंबा–अंबिका या पात्रांचे दाखले देतात, पण हे लेणे आहे मात्र बौद्धकालीनच. मुख्य चैत्यगृहाच्या भिंतींवर, गवाक्ष कमान, खांब या साऱ्यांवर दहा मोठे ब्राह्मी लिपीतील लेख कोरलेले होते असे अभ्यासक सांगतात. पण कालौघात आणि संवर्धनाच्या कामात आता फक्त आठच लेख शिल्लक आहेत. या साऱ्या लेखातून लेणींच्या निर्मितीबाबत तसेच दानधर्माबाबत माहिती मिळते. यानंतर काही विहार आणि पाण्याची टाकी लागतात.
लेणींतील कोरीव कामांतून कोणत्या बाबतीत माहिती मिळते ?
‘कातळ’ शब्दाचा समानार्थी नसलेला शब्द कोणता ?
लेणी समूहांबद्दल लेखकाने न काढलेला उद्गार कोणता ?
अंबा–अंबिका लेणींमध्ये लेखकाला प्रथमदर्शनी काय जाणवले ?
जुन्नर तालुक्यातील लेणी कोणत्या शतकातील आहे ?
संचय, संग्रह करण्याचे ठिकाण या शब्दांचा समानार्थी शब्द म्हणजे ______.
इतिहासकार लेणींच्या नावासाठी कोणत्या ग्रंथांचे संदर्भ देतात ?
एकवचन–अनेकवचनी शब्द जोड्यांपैकी चुकीची जोडी शोधा :
सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 129 ते 135 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा :
दह्याची पौष्टिकता दुधाइतकीच असली तरी यातील प्रथिने दुधापेक्षा लवकर पचली जातात. साधारणतः 30 ते 50 ग्रॅम एवढे दही दुपारच्या वेळी खाणे आरोग्यास हितकारक असते. दही करताना साधारणतः अर्धा लिटर दुधामध्ये 1 मोठा चमचा विरजण घालावे. ते विरजण ताज्या दह्याचे असावे. विरजणावरच दह्याचा स्वाद अवलंबून असतो. जर विरजण मधुर आंबट असेल तर होणाऱ्या दह्याची चवही आंबट–गोड असते व याचा सुगंधही चांगला असतो. सहसा नेहमी ताजे दही आहारात वापरावे, म्हणजे ते आरोग्याला बाधत नाही.
उन्हाळ्यामध्ये दही पटकन तयार होते, तर थंडीमध्ये दही तयार होण्यास उशीर लागतो. उन्हाळ्यात सात ते आठ तासांमध्ये दही लागते तर हिवाळ्यात 14-15 तास लागतात. अशा प्रकारे ताजे दही आहारात वापरावे. फ्रीजमध्ये ठेवून किंवा अति आंबवून आंबट झालेले व थंड असे दही आहारात वापरू नये. त्याचप्रकारे बाहेरचे विकत घेतलेले दही आहारात वापरू नये. अनेक वेळा विकतच्या दह्यामध्ये भेसळ असण्याची शक्यता असते व हे दही टिकवण्यासाठी परिरक्षकाचा वापर करतात व हे परिरक्षक आरोग्यास घातक असतात. त्याने रक्त व पित्त दूषित होऊन आम्लपित्त, सर्दी, खोकला असे अनेक आजार निर्माण होतात.
दह्यात प्रथिने, जीवनसत्त्वे, खनिजे, लोह व कॅल्शिअम ही नैसर्गिक मूलद्रव्ये भरपूर प्रमाणात असतात. दुधाचे दही बनविताना त्यात निर्माण होणारे व शरीरास आवश्यक असलेले उपयुक्त जंतू (लॅक्टोबॅसिल्स) हे आरोग्यासाठी महत्त्वाचे असतात. हे उपयुक्त जंतू आतड्यामध्ये गेल्यावर तेथील हानिकारक जंतूंना नष्ट करतात व पचनास आवश्यक उपयुक्त बॅक्टेरियांची निर्मिती करतात. दही त्वचा स्निग्ध व मऊ बनविते. दही खायचेच असेल तर मधुर ताजे दही दुपारच्या वेळात खावे किंवा दह्याचे ताक करून प्यावे. असे ताक पचनशक्ती वाढविणारे असते. ताक हे नक्कीच दह्यापेक्षा जास्त गुणकारी असते.
दह्याऐवजी त्यापासून निर्माण होणारे ताक हे आरोग्यास अत्यंत उपयुक्त आहे. दही घुसळून त्यात पाणी घालून ताक बनवावे. ताक हे अग्निदीपक, अन्नाची रुची वाढविणारे व अन्नाचे पचन करणारे असते. ताक हे पातळ असल्यामूळे स्रोतोरोध निर्माण होत नाही व पर्यायाने आजारांची लागण होत नाही म्हणून दिवसभरातून ताज्या दह्यापासून बनविलेले ताजे ताक, रोज चार ग्लास प्यावे. यामध्ये लॅक्टोबॅसिल्स असल्यामुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते व त्यामुळे मनुष्य आजारांपासून दूर राहतो.
लेखकाच्या मते ताक सेवन केल्याने माणूस कोणत्या गोष्टींपासून अलिप्त राहतो ?
दह्यात आढळणाऱ्या तत्त्वांपैकी लेखकाने न सांगितलेला घटक कोणता ?
‘थंडीमध्ये’ या शब्दातील अधोरेखित भाग म्हणजे ______.
‘सर्दी, खोकला असे अनेक आजार होतात’ वाक्यातील अधोरेखित शब्द ______.
लेखकाच्या मते लवकर पचणारा घटक कोणता ?
पुढीलपैकी सामान्यनाम नसलेला पर्याय शोधा.
ताकामुळे कोणती गोष्ट होत नाही ?
मूल्यमापनाच्या संदर्भात पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही ?
शिक्षणातील उणिवा लक्षात घेण्यासाठी चुकांचे विश्लेषण महत्त्वाचे असते, कारण ______
स्टीफन क्राशेनच्या ‘नियंत्रित कल्पना सिद्धांत’ (Monitor hypothesis) च्या संदर्भात कोणते विधान योग्य नाही ?
पुढीलपैकी रचनात्मक मूल्यमापनाचे कोणते उदाहरण नाही ?
प्रारंभिक अवस्थेचा वाचक जेव्हा विशिष्ट मजकुरातील अर्थ लावताना आणि त्यातील आशय, सांस्कृतिक संदर्भ समजून घेण्यासाठी स्वतःच्या सामान्य ज्ञानाचा वापर करतो/करते. त्याला ______ म्हणतात.
पुढीलपैकी कोणती कृती मजकुराचे आकलन आणि शब्दसंग्रह विकासाच्या बाबतीत उपयोगी ठरणार नाही ?
महत्त्वाच्या दोन मूल्यमापनांच्या संदर्भात पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ?
समावेशी वर्गाची रचना करताना पुढीलपैकी कोणता घटक उपयोगी ठरणार नाही ?
‘p’ ला ‘b’ किंवा ‘6’ ला ‘9’ वाचणे किंवा लिहिणे ही मुलांमध्ये आढळणारी सामान्य बाब आहे. हे कशामुळे होते ?
प्राथमिक परस्पर संभाषण कौशल्य म्हणजे ______.
शिक्षिका हिन्दी भाषी विद्यार्थ्यांना इंग्रजी शिकवताना स्पष्टपणे नियम न सांगता त्यांना संदर्भ आणि संधी देत लहान लहान इंग्रजी वाक्यातून संभाषणात गुंतवून ठेवते. ती त्यांना उदाहरणे देते जी मुले संभाषणात वापरतात. हळूहळू, त्यांना शिक्षिकेच्या मदतीने आपसुकच नियमांचे आकलन होते. तुमच्या मते शिक्षिका कोणत्या पद्धतीचा अवलंब करते ?
संज्ञापनात्मक धोरणाचे (Communicative Approach) पुढीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य नाही ?
बहुभाषिकता आणि बहुसांस्कृतिकतेचा प्रचार करण्यासाठी पुढीलपैकी कोणता कथाप्रकार सर्वात प्रस्तुत ठरेल ?
पुढीलपैकी बालसाहित्यातील इच्छित नसलेला घटक कोणता ?
पुढीलपैकी कोणते शिक्षणाचे कार्यक्षेत्र मानले नाही ?