CTET 8 Feb 2026 Paper 1 Marathi Language Question Paper with Answer Key

सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 91 ते 99 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.

एकदा कुठेतरी प्रवासात होते. संध्याकाळची वेळ होती. रस्त्याच्या एका बाजूला उसाची तोडणी झाल्यानंतर राहिलेलं रान पेटवलं होतं. त्याचा गुळमट, जळकट वास येत होता आणि दुसऱ्या बाजूला एका लाकडाची खोकी बनवणाऱ्या छोट्या कारखान्याला अचानक अपघाताने आग लागली होती. आमचे ड्रायव्हर मामा अगदी सहज म्हणाले, “दोन्हीकडे जंगलेच पेटली आहेत.” मला भंगारवालीचे शब्द आठवले. पेटणं, जळणं, राख होणं हे केव्हाही वाईटच; पण झाडांच्या पेटण्याबद्दलची ती सहजता, ती बेपर्वाई माझ्या अंगावर आली.

परवाच्या उन्हाळ्याच्या सुट्टीत दुपारी निवांतपणे घरातल्या लाकडी झोपाळ्यावर बसून वर्तमानपत्र वाचत होते. घरात एका खोलीमध्ये उसाचं पाचटं टाकून त्याच्यावर आंब्याची आढी लावली होती. त्यांचा मंद सुवास घरभर दरवळत होता. गॅलरीत शेतावरचा गहू उन्हं द्यायला पसरून ठेवला होता. मधूनच एखाद–दुसरी चिमणी तिथे येऊन दाणा टिपून जात होती. घर गार रहावं म्हणून घराच्या गच्चीत पाणगवताचं पानाड पसरून ठेवलं होतं. बाहेर कडकडीत ऊन होतं. तरीही घरातला तो थोडासा गारवा खूप माणसं आणि झाडं ह्यांच्यात केवढं घनिष्ठ नातं! दोघंही पृथ्वीवर जन्मलेले, दोन्हीही निसर्गाचीच रूपं. माणूस आणि झाडं ह्यांच्यातल्या दुरावत चाललेल्या नात्यात डोकावण्याचा, ते नातं सांधण्याचा निसर्गाने कितीतरी वेळा प्रयत्न केला; पण माणसाने कधी युक्तीने तर कधी शक्तीने त्याला दूर लोटलं. खरं तर झाडांना काय हवं असतं? फक्त पाणी आणि अस्तित्व टिकविण्यासाठी थोडीशी मदत! त्या बदल्यात ते स्वतःचं सर्वस्व द्यायला तयार असतात; पण तरीही व्यवहारी माणसाला हा सौदा कधीच पटला नाही.

झाडं ‘दधीचि’ आहेत. माझ्या एक सासूबाई म्हणायच्या, ‘माणसानं वटवृक्षासारखं व्हावं. जमिनीत खोलवर शिरून आपली ताकद वाढवावी, कडक उन्हाला सहजपणे झेलावं, पांथस्थाला दाट सावली द्यावी. चिमण्या–पाखरांना आसरा द्यावा, थकल्या–भागलेल्याला विश्राम द्यावा आणि त्यांचे भरगच्च दुवे घ्यावेत.’

– आपण असा वृक्ष व्हावं असं मला वाटतं...!

सूचना : पुढील कविता वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 100 ते 105 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.

फाल्गुन, चैत्रात
फुलून येतो वसंत
पानापानांत चैतन्य
नसे सृष्टीला उसंत

वैशाख, ज्येष्ठात
ग्रीष्माचा तडाखा
त्यातही गुलमोहर
हसतो सारखा

आषाढ, श्रावणात
पावसाच्या सरी
शेत डोलते झोकात
सुख येते घरोघरी

भाद्रपद, आश्विनात
शरदाचे चांदणे
शोभिवंत आकाश
गाई सुरेल तराणे

कार्तिक, मार्गशीर्षात
हेमंताचा गारवा
हुरडा, शेकोटीला चला
सांगे अवखळ पारवा

पौष, माघात
शिशिराचे आगमन
पानगळीनंतर पुन्हा
उमलते पान न् पान

प्रत्येक ऋतूचा
आहे महिमा वेगळा
नाना रूपांतून भरे
इथे निसर्गाची शाळा

सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 121 ते 128 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा :
माझ्या आईच्या घरातून जरी त्या भावविश्वाचा जन्म झालेला असला तरी त्याची बीजं रुजली होती ती माझ्या आजीच्या सदाशिव पेठेतल्या घरात! आम्ही आजीला ‘वहिनी’ म्हणत असू, तिचं घर म्हणजे माझा एक अस्सल बालमित्र! खूप जुना!! त्याच्या फोटोवरची धूळ झटकल्यावर त्याचा तो कृष्ण–धवल चेहरा आठवून मनापासून हसू येतं. त्या फोटोत मी असते, माझ्या आईचं माहेर असतं आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे त्या वयातलं माझं सर्वस्व असलेली माझी आजी असते. मी एक वर्षाची असल्यापासून जिच्या अंगाखांद्यावरच वाढले त्या माझ्या आजीचं ते छोटंसं घर म्हणजे त्या काळी माझ्यासाठी स्वर्ग का होता – हे आता मला माझी नातवंडं सांभाळताना रोज आठवतं. घराचं मोजमाप करायच्या पलीकडचं माझं ते वय होतं. आजी काही धनवान नव्हती पण खूप श्रीमंत होती मनाने. अत्यंत दिलदार अन् समृद्ध मन असलेल्या माझ्या आजीने त्या छोटुकल्या घराला एक असं व्यक्तिमत्त्व दिलं होतं की अजूनही त्या घराकडे पाहिलं तर खिडकीजवळच्या शिलाई मशीनवर आजी काहीतरी शिवत बसल्याचा भास होतो. अजूनही त्या घरासमोरून जाताना स्वादिष्ट मसालेभात आणि लोणकढी तुपातल्या मोहनथाळाचा सुवास दरवळून जातो. एखाद्या व्यक्तीचा चेहराच नव्हे तर संपूर्ण व्यक्तिमत्त्व परिधान केलेलं दुसरं घर माझ्या पहाण्यात नाही.
त्या घराने मला काय दिलं? तर मला हात दिले त्या घराने–दुसऱ्याला भरपूर देणारे! आणि दुसऱ्याच्या आनंदात आपलाही आनंद असतो हे शिकवणारं मनही दिलं! त्या घराला छोटं किंवा लहान म्हणायला मी धजावणार नाही कारण त्या छोट्याशा वास्तूपेक्षा खूप मोठं–विशाल मन तिथे राहत होतं. आजीची आर्थिक परिस्थिती मला आठवायचीच नाहीये कारण तिच्यासमोर अनंत अडचणी–आव्हानं असताना देखील मला तिने एखाद्या राजकन्येसारखं वाढवलं होतं! माझ्या त्या चिमुकल्या वयात माझ्या सर्व हट्टांचे पर्याय, प्रश्नांची उत्तरं आणि आनंदाचा ठेवा म्हणजे माझी आजी–वहिनी होती.
दुसऱ्याच्या गुणांवर प्रेम करण्यात मग्न असलेलं ते घर अनेकदा विसरून जात असे की आपल्या चांगुलपणाचा कितीतरी जण गैरफायदा घेत आहेत. त्या मग्नतेत घर हे देखील विसरून गेलं होतं की ते सर्वांपेक्षा जास्त गुणवान आहे. स्वतःमधला ‘राजहंस’ पाहायला देखील थोडीशी उसंत मिळावी लागते ना! – ती त्या घराला कधी मिळालीच नाही. बिचारं कित्येक वर्षं बदकाचं आयुष्य जगलं!

सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 129 ते 135 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा :
एक असे कोणते काम आहे जे एकाच वेळेस कला, शास्त्र, विज्ञान, विरंगुळा, सामाजिक एकत्रीकरणाचे तसेच उदरनिर्वाहाचे साधन आहे आणि जगण्यासाठी अत्यावश्यकदेखील. कोड्याचे उत्तर सोप्पे आहे! स्वयंपाक करणे, अन्न शिजवणे अथवा जेवण तयार करणे! या एका कामात या सर्व गोष्टींचा अंतर्भाव आहे! त्यात कला, संस्कृती, विज्ञान, विरंगुळा, व्यवसाय आणि जिवंत ठेवण्याचे सामर्थ्य आहे!
पूर्वापार जंगलात राहणाऱ्या आपल्या पूर्वजांनी जेव्हा स्वयंपाक करायला सुरुवात केली असेल, तिथपासून आजच्या इन्स्टंट फूडच्या प्लास्टिक डब्यात बंद असलेल्या जेवणाला मायक्रोवेव्ह करून खाणे हा सगळाच प्रवास अतिशय रंजक आहे! उत्क्रांतीच्या मोठ्या टप्प्याला घडवण्यात पाकशास्त्राचा मोठाच वाटा आहे. मुळात माणसे अन्न शिजवून खायला लागली त्या घटनेला आता जवळजवळ १.९ लाख वर्ष झाली. मानवीय शारीरिक अवयवांचा अभ्यास केला तर दात, दाढा, त्यांचा आकार, त्यांचे कंगोरे आणि चेहऱ्याच्या अनुषंगाने त्यांचे प्रमाण यातले बदल बारकाईने टिपले तर हे स्पष्ट होते की जसजसे माणूस शिजवलेले अन्न ग्रहण करू लागला, तसतसे दातांचा आणि हिरड्यांचा आकार, दाढांची रचना आणि कंगोरे बदलू लागले. त्यांचे टोकदार असणे कमी होऊ लागले. शिजवलेल्या अन्नाचे फलित म्हणजेच आजच्या घडीला उत्क्रांत झालेला मानवी देह आहे. हळूहळू पिढ्यानपिढ्या मेंदूत झिरपत गेलेल्या या ज्ञानाचे परिमार्जन म्हणजे आजची जगभरातील अतिशय वैविध्यपूर्ण, शास्त्रोक्त आणि उन्नत अशी खाद्य परंपरा!
मात्र खऱ्या अर्थाने आपण सर्वच जण या अतिविशाल परंपरेचे पाईक आहोत का ? पारंपरिकदृष्ट्या स्त्रियांना कच्च्या पदार्थातून योग्य असे पोषणतत्त्व खुबीने बाहेर काढून त्यावर प्रक्रिया करून ते ग्रहण करण्यायोग्य अन्न बनवण्याचे कसब आणि काम दिले गेले आहे. जगभरात घरातील स्त्रीवर्ग हा खाद्यपरंपरेचा आद्य पाईक आहे, मात्र विरोधाभास असा की जगभरातील सर्वश्रेष्ठ खानसामा, शेफ हे बहुतेककरून पुरुष आहेत. अशा वेळी नेमके जेवण तयार करणे, स्वयंपाक करणे हे काम आहे कोणाचे, हा प्रश्न पडतो!