माणसाच्या जगण्याला कशामुळे अर्थ प्राप्त होतो?
- (1) घर
- (2) कुटुंब
- (3) स्वभाव
- (4) वृत्ती
You are reading the question paper with answers. This is not the timed test: no clock is running and nothing is being scored.
Go to the timed test →सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 91 ते 99 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
घर म्हणजे माणसांचं, कुटुंबाचं प्रतिबिंबं! माणसाच्या जगण्याला आकृतिबंध देणारी एक रचनाच! सतत बदलत राहणाऱ्या माणूसवृतीचं एक प्रतीकच! माणसाच्या स्वभावानुसार घराचा चेहरा दिसतो. घर माणसांशी इतकं एकरुप होत असतं की घराला माणसाचा चेहरा बरोबर ठाऊक असतो. माणूस घराच्या उंबऱ्याबाहेर पडला की त्याला एक अदृश्य बुरखा धारण करावा लागतो. घरात प्रवेश करताना मात्र माणसाचा बुरखा आपोआप गळून पडतो. माणूस घरात बुरखा घालून राहू शकत नाही. मला नेहमी असं वाटतं की घर नुसतं निवारा, संरक्षण, विश्राम अन् स्थैर्य देत नाही तर खऱ्या चेहऱ्याने काही काळ जगता येणं ही माणसाची गरज देखील घर पूर्ण करतं. माणसाला जगण्याची ओळख आणि त्या जगण्याला एक चौकट मिळते ती घरामुळेच.
घर! माणसाच्या जिवाभावाचा मित्र! माणसाच्या संस्कृतीचं एक प्रतीक! माणसाच्या प्राचीन काळापासूनच्या जीवनशैलीचा महत्त्वाचा साक्षीदार! त्याच्या गरजांप्रमाणे, सवयींप्रमाणे आणि लहरीप्रमाणे निरंतर बदलत आलेला! निसर्गातला प्रत्येक प्राणी कळपात राहतो. जिथे त्याचा कळप जातो तिथे त्याचं घर असतं. प्राण्यांना आडोसा लागत नाही, भिंत लागत नाही पण मनुष्यप्राण्याला मात्र त्याच्या भटक्या काळातही निवारा हवा असे, आसरा हवा असे. समुहात तो त्याला मिळतही असे. समूहात त्याला सुरक्षितही वाटत असे पण शेतीचा शोध लागला, जमिनीचं महत्त्व समजलं, कुटुंबभावना निर्माण झाली आणि मग ते जीवनचक्र पूर्ण करण्यासाठी ‘घर’ ह्या बंदिस्त, सुरक्षित आणि ‘खाजगी’ वास्तूची निर्मिती झाली आणि मग न हलणाऱ्या, न बदलणाऱ्या, दणकट, कायमस्वरूपी घराचा जन्म झाला. पशू-पक्षी हे अन्नपाण्याच्या शोधात फिरतात आणि तिथेच वास्तव्य करतात पण माणूस मात्र त्याला हवं तिथे आधी घर बांधतो, त्याला हवं ते अन्न आणि पाणी तो घरात आणून ठेवतो. तो घराजवळ पाणी निर्माण करतो. अन्नधान्य, भाजीपाला, फळं हे सारं काही तो त्याला हवं त्या पद्धतीने मिळवतो, जमवतो आणि साठवून ठेवतो ते घरामुळे! घर म्हणजे माणसाला सांभाळणारा, सावरणारा आणि गोंजारणारा मित्र! त्याला निवारा अन् संरक्षण देणारा वास्तुपुरुष अन् असंख्य भावनांचा अनुभव देणारा भावसखा.
माणसाच्या जगण्याला कशामुळे अर्थ प्राप्त होतो?
माणसाचा बुरखा गळून पडतो म्हणजे
‘पशु-पक्षी हे अन्नपाण्याच्या शोधात फिरतात आणि तिथेच वास्तव्य करतात.’ अधोरेखित शब्द काय आहे?
घर म्हणजे _____ पुढीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे?
‘निसर्गातला प्रत्येक प्राणी कळपात राहतो’ यातील समूहवाचक नाम कोणते?
घर पुढीलपैकी काय देत नाही?
घराला कशामुळे चेहरा प्राप्त होतो?
‘तो घरात आणून ठेवतो’ अधोरेखित काय आहे?
उताऱ्याप्रमाणे पुढीलपैकी कोणती बाब घराला लागू होत नाही?
सूचना : पुढील कविता वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 100 ते 105 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
हिरवे हिरवे गार गालिचे
हरित तृणांच्या मखमालीचे
त्या सुंदर मखमालीवरतीं
फुलराणी ही खेळत होती
गोड निळ्या वातावरणांत
अव्याज मनें होतीं डोलत
प्रणयचंचला त्या भ्रूलीला
अवगत नव्हत्या कुमारिकेला
आईच्या मांडीवर बसुनी
झोंके घ्यावे, गावीं गाणीं
याहुनि ठावें काय तियेला
साध्या भोळ्या फुलराणीला
पुरा विनोदी संध्यावात
डोलडोलवी हिरवें शेत
तोंच एकदां हांसत आला
चुंबून म्हणे फुलराणीला
“छान माझी सोनुकली ती
कुणाकडे ग पाहत होती?
कोण बरें त्या संध्येंतून
हळुच पाहते डोकावून?
तो रविकर का गोजिरवाणा
आवडला अमुच्या राणींना?”
लाजलाजली या वचनांनीं
साधी भोळी ती फुलराणी!
‘छान माझी सोनुकली’ असे फुलराणीला कोण म्हणाले?
संध्याकाळी हळूच कोण डोकावून बघत आहे?
‘झोंके घ्यावे, गावीं गाणीं’ या ओळीतील अधोरेखित शब्दांचे व्याकरण ओळखा
‘अव्याज’ या शब्दाचा समानार्थी नसलेला शब्द कोणता?
फुलराणीच्या संदर्भात कवीने वापरलेला ‘प्रणयचंचला’ हा शब्द काय आहे?
‘आईच्या मांडीवर बसुनी’ या ओळीतून कवी फुलराणीबद्दल काय सुचवत नाही?
भाषा शिक्षणाच्या संदर्भात पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे?
रडणे, हुंकारणे, बडबडणे ही सर्व कोणत्या स्तराच्या भाषिक विकासाची लक्षणे आहेत?
गर्वित वर्गात आपल्या मित्रांसोबत हिंदीत गप्पा मारत होता. जेव्हां त्याच्या शिक्षकांनी हाक दिली तेव्हा त्याने इंग्रजीत उत्तर दिले. हे कशाचे उदाहरण आहे?
प्रत्येक अभ्यासक्रमात शिक्षणाचे फलित (outcomes) यांचा उल्लेख असतो याचा अर्थ
प्रत्येक अभ्यासक्रम शिक्षणाचे फलित यावर भाष्य करते. शिक्षणाचे फलित (learning outcomes) म्हणजे
तुमच्या फोनमधील संपर्कसूचीतून एक नंबर शोधणे. हे कशाचे उदाहरण आहे?
विद्यार्थ्यांना नवीन शब्दाचा अर्थ पाठ करायला लावण्या ऐवजी त्यांना नवीन शब्द ससंदर्भ समजावून देणे
अशाप्रकारचे लेखन ज्यात लेखक स्वतः त्यातील पात्र बनतो (काहीवेळा नसतो ही) आणि निवेदन करतो. याला काय म्हणतात?
तुम्हाला तुमच्या वर्गातील जास्तीतजास्त मुलांना सहभागी करुन घ्यायचे आहे. यासाठी तुम्ही कोणत्या पद्धतीचा अवलंब कराल?
एक श्रोता ऐकताना विशिष्ट माहिती, संबंध आणि शब्दक्रमांची पद्धत ऐकतो. या प्रकारच्या ऐकण्याला काय म्हणता येईल?
कथेचा अभ्यास करताना पुढीलपैकी कोणती बाब ‘वाचनादरम्यान उपक्रम’ ठरु शकते?
एका वर्गात तुम्ही प्रश्न न विचारता विद्यार्थ्यांना एक लहानसा मजकूर देऊन त्यांना प्रश्न तयार करण्यास सांगता. तुमच्या कृतीचे उद्दिष्ट कोणते?
भाषा मूल्यमापनाचे उद्दिष्ट म्हणजे
शैक्षणिक साधनांच्या उपयोगाचे उद्दिष्ट म्हणजे
तुमची एक विद्यार्थिंनी तिचे आवडते पुस्तक घेते आणि चित्राच्या मदतीने इतरांना सांगते. हे म्हणजे
सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 121 ते 128 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
पडणाऱ्या पावसाच्या आवाजाच्या आकर्षणाबरोबर मला आणखी एका आवाजाचं आकर्षण वाटे. तो आवाज म्हणजे घुबडाचा आवाज. आमच्या घराजवळ, ओढ्याच्या पलीकडे वडाचं खूप मोठ्ठं झाड आहे. त्या झाडावर बसून मध्य रात्री घुबड घुमत असे. त्याचा घुत्कार ऐकला की काळजात धडकी भरे. एकीकडे पावसाची संततधार लागलेली असे. त्याचा रप रप आवाज काळोखाची भयाणता वाढवी त्या भयाणतेत घुबडाचा आवाज भर घाली. घुबड घुमायला लागलं की मी टक्क जागी होई. आईला किंवा मोठ्या बहिणीला बिलगे. कानात प्राण आणून तो आवाज ऐके. खूप वेळ तो आवाज सहन होत नसे. काळजाचे ठोके वाढायला लागले, श्वास अडकायला लागले, भीतीने किंकाळी फोडावी वाटली की मी उठून धू ऽऽ म पळत सूटे. ओसरीवर बाबांची कॉट असे. माझ्या धावत येण्याची चाहूल त्यांना बरोबर लागे. ‘घाबरला का आमचा वाघ?’ बाबा विचारीत. मी त्यांच्या घोंगडीत शिरून त्यांना बिलगे. ‘थांब, थांब, हाकलू आपण घुबडीला’ असं म्हणत ते उठत काठी आपटून, आवाज करून तिला हाकलून देत. पुढे मोठी झाल्यावर, कॉलेजला जायला लागल्यावरसुध्दा मी घुबडीच्या आवाजाने जागी झाले की माझे बाबा तिला हाकलायला उठत, मी म्हणे, ‘नका हाकलू बाबा तिला, भीती नाही वाटत.’ खोल खोल विवरातून घुमत आल्यासारखा तिचा घुमारा काळजाला पिळ पाडू लागला की मी कुठल्यातरी अज्ञात विश्वात निघून जात असे.
घुबडीच्या आवाजाइतकाच भुरळ घालणारा आणि भीती वाटायला लावणारा दुसरा आवाज म्हणजे डोबीचा धबधबा. पुराचं पाणी खडकांवर, कपारींना आपटत आपटत फेसाळत पुढे जाऊन पन्नास-साठ फूट खोल दरीसारख्या भागात कोसळे. त्या कोसळण्याचा धाब ऽऽ धा ऽऽ ब आवाज रात्रीच्या निरव शांततेत भेसूर वाटे. जीवाचा कान करून काळजावर आपटणारा तो आवाज मी झोप लागेपर्यंत ऐकत असे.
लेखिकेला पावसाबरोबरच आणखी कोणत्या गोष्टीचे आकर्षण वाटते?
घुबड घुमायला लागल्यावर लेखिकेची जी परिस्थिती होत असे त्यातील चुकीची गोष्ट कोणती?
रात्रीची निरव शांतता कशामुळे भंग पावायची?
पुढील एकवचनी-अनेकवचनी शब्दजोडीपैकी चुकीचा पर्याय कोणता?
“अज्ञात विश्वात निघून जात असे” अधोरेखित काय आहे?
‘विवर’ या शब्दाचा समानार्थी नसलेला शब्द ओळखा
“ओढ्याच्या पलीकडे वडाचं खूप मोठ्ठं झाड आहे.” या वाक्यातील अव्यय ओळखा.
मध्यरात्री घुबड कशावर बसून घुमत असे?
सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 129 ते 135 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
आषाढातला तो पहिलाच दिवस होता. श्रावणसरींच्या स्पर्शाने हिरवी मखमली दुलई ल्यालेली धारा सूर्याच्या मावळत्या किरणांनी फार लोभस दिसत होती. मंद वारा वाहत होता. सर्वत्र भरून राहिलेली ओलसर प्रसन्नता नुकताच निरोप दिलेल्या श्रावणाच्या अस्तित्वाची आठवण करून देत होती. त्याच परिसरात हिरव्यागार माळरानावर तितक्याच हिरवाईने ओथंबलेली एक लहानशी टेकडी दिसली. टेकडीवरती एका बाजूने उंचावलेली एक दरड मावळतीचे सूर्यकिरण झेलत अशी झोकात उभी होती की, तिला ओलांडून मला पुढे जाववेना. खाली उतरण्याचा मोह मला पुढे सरकू देईना. तसाच खाली उतरलो. त्या दणकट दरडीला माझ्या दीर्घ अन् सामर्थ्यवान् बाहूंनी धरून ठेवत तिला टक्कर देण्यातला आनंद लुटू लागलो. त्या दरडीवर पाय ठेवून सर्वत्र एकदा नजर फिरवली. सूर्यास्ताच्या किरणांचा सोनेरी लेप मिरवणारी ती टेकडी मला एखाद्या सम्राटाच्या राजसिंहासनासारखी भासली. भ्रमंतीचा सारा शीण क्षणात दूर झाला अन् आता इथेच जरा विसावा घ्यावा, असा विचार करत असतानाच त्या टेकडीवर उभा असलेला, माझ्याकडे एकटक नजरेने बघत असलेला एक मानव माझ्या दृष्टीस पडला. दुःखाने विदीर्ण झालेल्या त्या मानवाला ना त्याच्या देहाची शुद्ध होती, ना त्याच्या वस्त्रांची! दुःखाने सैरभैर झालेल्या त्या माणसाच्या मनातलं काहूर त्याच्या चेहऱ्यावर प्रतिबिंबित झालं होतं. माझ्या नुसत्या दर्शनानेच त्याच्या हळव्या अंतःकरणाचा बांध फुटला होता. त्याच्या व्याकूळ नेत्रांमधल्या अश्रुपटलांनी मला तिथेच खिळवून ठेवलं. मानवी भावभावनांच्या गुंत्यात कधीही न अडकणाऱ्या मला त्या घनव्याकूळ डोळ्यांनी तिथेच अडवून ठेवलं अन् त्याच क्षणी पृथ्वीवरील मानवाच्या भावनांशी असलेल्या माझ्या नात्याचा प्रवास सुरू झाला. कुबेराने तडीपार केलेला तोच तो अलकानगरीतला यक्ष होता. विरहवेदनेने विद्ध झालेला-करुणार्त! रामगिरीवर बरसणाऱ्या श्रावणसरींनी आधी त्याला भिजवलं असेल, त्या रेशमी जलधारांनी त्याच्या मनःपटलावर असंख्य इंद्रधनुष्यही उमटवली असतील; प्रिय पत्नीच्या आठवणींचं हिरवंगार मोरपीस त्याच्या मनात थरारलं असावं! अशा वेळी अचानक सामोऱ्या आलेल्या मला पाहून यक्षाला काय वाटलं असेल बरं?
“विरहवेदनेने विद्ध झालेला करुणार्त.” असे लेखकाने कोणाचे वर्णन केले आहे?
लेखकाने सम्राटाच्या राजसिंहासनाची उपमा कोणाला दिली आहे?
“श्रावणाच्या अस्तित्वाची आठवण करुन देत होती.” यातील अधोरेखित काय आहे?
“अशी झोकात उभी होती की तिला ओलांडून मला पुढे जाववेना.” यातील अधोरेखित शब्द ओळखा
मावळतीचे सूर्यकिरण कोण झेलत होते?
लेखकाला श्रावणाचे अस्तित्व कशामुळे जाणवत होते?
पुढीलपैकी कोणता शब्द उताऱ्यातील ‘काहूर’ या शब्दाचा अर्थद्योतक नाही?
लेखनाच्या विविध अवस्था/टप्पे समजून लेखन शिकणे म्हणजे
विद्यार्थ्याच्या संभाषण कौशल्याचे मूल्यमापन करण्यासाठी पुढीलपैकी कोणती मूल्यमापन पद्धती अधिक उपयुक्त ठरेल?
चॉम्स्कीच्या मते माणसांकडे भाषा विकसित करण्यासाठी _____ हे असते.
अगदी आरंभीच्या अवस्थेपासून शाळेत बहुभाषिकतेचे धोरण स्वीकारल्याने पुढीलपैकी कोणत्या गोष्टीवर आळा घालता येईल?
नवीन पाठाची सुरुवात करण्यापूर्वी तुम्ही विद्यार्थ्यांना तरतरीत होण्यासाठी गमती जमतीच्या गोष्टी करायला लावता. हे करण्याचे कारण
अध्ययनाचा सिद्धांत म्हणून विधायकतावाद (Constructivism) मानते
अनेकदा माणसे एकाच वाक्यात अनेक भाषाचे घटक गुंफतात. असे करणे म्हणजे
विद्यार्थांना अनेकदा भाषेच्या वैशिष्ट्यपूर्ण उच्चारण नियमांमुळे बोलण्यात अडचण येते. या अडचणीवर मात करण्यासाठी कोणता उपाय उपयुक्त आहे?
कादंबरी वाचणे, हे कशाचे उदाहरण आहे?
निबंधात ‘अवतरण’ वापरणे याचे प्राथमिक उद्दिष्ट कोणते?
इयत्ता आठवीची शिक्षिका विद्यार्थ्यांना एक लेख देते. या लेखाचा दर्जा त्यांच्या पातळीपेक्षा किंचित वरचा आहे. विद्यार्थ्यांनी त्या संबंधाने अनेक उपक्रम करायचे आहेत. या उपक्रमाला काय म्हणता येईल?
व्याकरणाचे शिक्षण प्रामुख्याने कोणत्या बाबतीत उपयुक्त ठरते?
व्याकरण शिक्षणाचे उद्दिष्ट म्हणजे विद्यार्थ्यांना संभाषण करण्यास प्रवृत्त करणे. पुढीलपैकी कोणती कृती या उद्दिष्टाशी सुसंगत नाही?
वाचनात ‘शब्दार्थ मीमांसा संकेत’ मदतरूप ठरतात.
भाषा अध्ययन-अध्यापनाची कोणती पद्धती असे मानते की ‘भाषा ही एक सवय’ आहे?