CTET 8 Feb 2026 Paper 1 Telugu Language Question Paper with Answer Key

సూచన : ఈ క్రింద ఇవ్వబడిన వ్యాసభాగమును చదివి 91 నుండి 99 వరకు గల ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.
1901లో శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం స్థాపనలో బాలుడిగా పాలుపంచుకున్న ఆదిరాజు వీరభద్రరావు (1892-1973) తెలంగాణ చరిత్రపై అనేక పుస్తకాల్ని వెలువరించాడు. ఈయన 1903 లో నన్నయ రాసిన శకుంతలోపాఖ్యానమును ‘చిత్రశాకున్తలమ్’ పేరిట 300 పుటల్లో నవలీకరించడానికి సిద్ధపడ్డాడు. అయితే కేవలం 100 పేజీలు మాత్రమే నవలీకరించి పరిస్థితులు అనుకూలించక పోవడంతో ఆ ప్రయత్నాన్ని మధ్యలోనే విరమించుకున్నాడని బొడ్డపాటి వేంకటకుటుంబరావు తన ఆంధ్ర నవలా పరిణామము అనే పుస్తకం (పే. 118) లో పేర్కొన్నాడు.
1906లో హైదరాబాద్‌లో స్థాపించబడి, 1910 నాటికి మద్రాసుకు తరలించబడ్డ ‘విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథమండలి’ తరపున తొలి దశలో అనేక నవలలు వెలువడ్డాయి. ఈ మండలి తరపున భోగరాజు నారాయణమూర్తి – విమలాదేవి, వేలాల సుబ్బారావు – రాణిసంయుక్త, కేతవరపు – రాయచూరు యుద్ధము తదితర రచనలు వెలువడ్డాయి. హైదరాబాద్ సంస్థానంలో పనిచేసిన మెడోస్ టేలర్ ఆంగ్లంలో రాసిన ‘చాంద్ బిబి’ నవలను చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం ‘హేమలత’ పేరిట అనుసృజన చేసిండు. రాణీ సంయుక్త నవలను కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు తాను సంపాదకుడిగా ఉన్న విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథమాల తరపున 14 మార్చి, 1908 నాడు ప్రకటించాడు. అంతకుముందు కొమర్రాజు తెలంగాణలో సాంస్కృతిక పునర్వికాసానికి శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం స్థాపనతో 1901లోనే పునాది వేసిండు. ఇందులో అప్ఘనుల భారతదేశ దండయాత్ర కథా వస్తువు. పృథ్వీరాజు కాలములో జరిగిన దండయాత్రలో భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం కోల్పోయిన తీరును, పృథ్వీరాజు భార్య రాణీ సంయుక్త స్వదేశాభిమానము ఇందులో చిత్రీకరించడమయినది.
1910లో కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు రాసిన కథ ‘ఫూల్ జానీబేగమ్’ దీన్ని శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి పెంచి నవలగా 1914 లో ప్రచురించాడు. ఈ నవల పేరు ‘మిథునానురాగము’.
తెలంగాణ నుంచి మొదటి స్వతంత్ర పత్రిక హితబోధిని (1913-1915) వెలువరించిన బడారు శ్రీనివాసరావు 1910లోనే ‘ఆశాదోషం’ అనే నవలను రాసిండు. మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా కోయిల్‌కొండ దుర్గానికి సంబంధించిన ఈ చారిత్రక నవల రాత ప్రతి అందుబాటులో ఉంది. శ్రీనివాసరావు ఆశాదోషం నవలతో పాటు కథలు, నాటికలు, కవిత్వం కూడా వెలువరించాడు. ఆయుర్వేద వైద్యుడు, నటుడు కూడా అయిన శ్రీనివాసరావు తాను పుట్టి పెరిగిన ఊరు కోయిల్‌కొండకు సంబంధించిన చారిత్రక నేపథ్యాన్ని తీసుకొని ఆధునిక నవలగా మలిచిండు. 16 వ శతాబ్దానికి చెందిన చారిత్రక నేపథ్యంలో రాసిన నవలలో ముస్లిము రాజుల దాడిలో కోయిల్‌కొండ దుర్గం నాశనం కావడం, అక్కడి పాలకవంశం అంతరించి పోవడం కథాంశంగా చిత్రీకరించబడింది. సరళ గ్రాంథిక భాషలో రచన సాగింది.
ఈ చాప్టర్‌లో 1911-1930 సంవత్సరాల మధ్యన వెలువడ్డ నవలా సాహిత్యాన్ని విశ్లేషించడమైంది. దాదాపు ఇదే కాలంలో ఆంధ్రప్రాంతంలో చిలకమర్తి, వేంకట పార్వతీశ కవులు, విశ్వనాథ, అడవి బాపిరాజు, ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ, తల్లాప్రగడ సూర్యనారాయణ, వేలూరి శివరామశాస్త్రి, మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి తదితరులు తెలుగు నవలను నడిపించారు. తెలంగాణలో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, ఒద్దిరాజు సోదరులు, శేషభట్టార్ తదితరులు తెలంగాణలో నవలా రచనకు పూనుకుండ్రు. 1911 లో ఉస్మానలీఖాన్ పాలనతో హైదరాబాద్ రాజ్యంలో ఆధునీకీకరణకు పునాదులు పడ్డాయి. 1930 వరకు అని చెప్పడంలో జోగిపేటలో జరిగిన ప్రథమాంధ్ర మహాసభతో తెలంగాణ రాజకీయాలు, చైతన్యం ఒక నిర్దిష్ట రూపంలో మొదలయ్యాయి. ఈ రెండు కీలక సంఘటనలు, అవి తెలంగాణ సమాజంపై ప్రగాఢమైన ప్రభావం చూపించాయి కాబట్టి ఈ సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో వెలువడిన నవలలను ఇక్కడ చర్చించడమైనది. ఈ కాలంలోనే తెలంగాణాలో ఒక వైపు గ్రంథాలయోద్యమం, మరోవైపు పత్రికోద్యమం, ఒక దానికొకటి పూరకంగా, ప్రేరకంగా పనిచేసి మొత్తం మీద హైదరాబాద్ రాజ్యంలోని తెలుగు ప్రజల అభ్యున్నతికి కృషి చేశాయి. వీటికి అనేక మంది వైతాళికులు, సంస్థలు, సంఘాలు, ప్రచురణ సంస్థలు, గ్రంథమాలలు, బుక్‌షాప్స్ కృషి చేశాయి.
1911 లో తెలంగాణలో మీర్‌మహబూబ్ అలీఖాన్ మరణానంతరం ఆయన కొడుకు మీర్ ఉస్మానలీఖాన్ పాలన ప్రారంభమయింది. ఈయన పాలనలో ఉస్మానియా వర్సిటీ, హాస్పిటల్స్, అసెంబ్లీ, హైకోర్టు నిర్మాణాలే గాకుండా నిజాంసాగర్, తుంగభద్ర లాంటి ఎన్నో సాగునీటి ప్రాజెక్టులు కూడా చేపట్టడం జరిగింది. అయితే ఈయన పాలనలో ప్రజల స్వేచ్ఛ స్వాతంత్ర్యాలపై ఆంక్షలు విధించడంతో నిరసన వెల్లువెత్తింది. ఈ నిరసనను గ్రంథాలయాలు ఏర్పాటు చేసి, వాటిలో సభలు, సమావేశాలు ఏర్పాటు చేసి వ్యక్తం చేశారు. గ్రంథమాలలు వెలుగు చూశాయి. నవలల్ని ప్రచురించాయి. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, బూర్గుల రామకృష్ణారావు, ఒద్దిరాజు సోదరులు, మందుముల సోదరులు, షబ్నవీసు వెంకటరామనరసింహారావు లాంటి వాళ్లు ఈ కాలంలోనే రంగం మీదికి వచ్చారు. గ్రంథాలయ, పత్రిక, సాహిత్య, రాజకీయ రంగాల్లో తమ ప్రతిభను ప్రదర్శించారు. వీటి నేపథ్యంతో, స్ఫూర్తితో వెలువడిన నవలలను ఇక్కడ చర్చించడం జరిగింది. ఈ విభాగంలో 1911-1930 ల మధ్యన వెలువడ్డ నవలల గురించి చర్చిద్దాం. రాజకీయ చైతన్యంతో రాసిన నవలలు ఈ కాలంలోనే వెలువడ్డాయి. మనమూ చరిత్రకు ఎక్కదగినవారమే! మన జీవితాలు నవలకు అనువైనవే అని భావించి నవలలు రాసిండ్రు. ఈ నవలల్లో ఎక్కువభాగం చారిత్రక స్పృహతో రాసినవే. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, ఒద్దిరాజు సోదరులు, శేషాద్రి రమణకవులు, శేషభట్టర్ వేంకటరామానుజాచార్యులు తదితరులు తమ ప్రతిభను ప్రదర్శించారు. నిజాం రాష్ట్రాంధ్ర కేంద్ర జనసంఘం కార్యకలాపాలు ప్రజల్ని చైతన్యవంతుల్ని చేశాయి. లైబ్రరీలు ప్రజల కూడలి ప్రదేశంగా మారాయి. రాజకీయాలు మాట్లాడుకోవడమే గాకుండా సాహిత్య సభలు, సమావేశాలు ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి ఇవి దోహదం చేశాయి. వీటి ప్రేరణతో సాహిత్యం వెలువడింది. ఇందులో నవలలు కూడా ఉన్నాయి. సంఘ సంస్కరణోద్యమంతో టేకుమళ్ళ నరసింహం ‘రాధమ్మ’ అనే నవలలో ఒక వేశ్య వ్యథాభరిత జీవితాన్ని కళ్లకు కట్టిండు.

సూచన : ఈ క్రింద ఇవ్వబడిన పద్యభాగమును చదివి 100 నుండి 105 వరకు గల ప్రశ్నలకు సమాధానములు రాయండి.
‘తన కుసుమంబులన్ ఫలవితానము మూర్కొన నాన మ్రాను నే
రని క్రియఁ గాన నేరదు పరం బగు తత్త్వమునైజభంగి ని
న్ననుపున సంతరాత్మ గను నైష్ఠికతం గను: మింతపట్టుఁ బా
మెనసిన తోలు వాయుక్రియ నీవు దొఱంగుదు పావపుంజమున్.

సూచన : ఈ క్రింద ఇవ్వబడిన వ్యాసభాగమును చదివి 121 నుండి 128 వరకు గల ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.
ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో బృహత్ శిలాయుగం ఎంతో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకొంది. ఎందుకంటే క్రీ.పూ. 800ల ప్రాంతంలో ముడి ఇనుప ఖనిజాన్ని కరిగించి, ఇనుప పనిముట్ల తయారీ ప్రారంభమై జీవన విధానంలో పెనుమార్పుకు దారి తీసింది. చనిపోయిన వారిని భూమిలో పాతిపెట్టి, గుంటను పూడ్చి చుట్టూ పెద్ద పెద్ద గుండురాళ్ళను గుండ్రంగా నాటడంవల్ల ఈ యుగాన్ని బృహత్ శిలాయుగమని, అలాగే ఇనుము వాడకంలోకి రావడంవల్ల ఇనుపయుగమని పిలుస్తారు. మరణించిన వారికి సమాధులు కట్టే ఆచారమున్న ఆనాటి ప్రజలు, సమాధుల ముందు చనిపోయినవారి ఆకారాలను రాతిలో చెక్కి పాతి పెట్టారు. వరంగల్ జిల్లా కాటారం, ఖమ్మం జిల్లా గలభ గూడెం వద్ద క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దికి చెందిన శిలువాకారపు శిల్పాలను ఇటీవల కనుక్కోవడం జరిగింది. అయితే, మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా, కొల్లాపూర్ మండలంలోని చిన్న మారూరు వద్ద ఒక సమాధిరాతిపై చనిపోయిన వ్యక్తిని పాతిపెట్టే ముందు తాళ్ళతో కట్టినట్లున్న బొమ్మను చెక్కిన విషయాన్ని ఈ సందర్భంగా గుర్తుకు తెచ్చుకోవాలి. ఇది క్రీ.పూ. 8-5 శతాబ్దాల నాటి బొమ్మ. ఇలా ప్రారంభమైన స్మారక శిల్పం, చారిత్రక తొలి యుగంలో బౌద్ధ గాథా శిల్పాలను చెక్కడానికి దోహదం చేసింది.
శిల్పులు కేవలం రాళ్ళమీదే కాక, మట్టి కొయ్య, లోహం, సున్నం మొదలైన ధాతువులతో అపురూపమైన కళాఖండాల్ని సృష్టించి ఆంధ్రదేశ చరిత్ర సంస్కృతులను అధ్యయనం చేయడానికి ఆధారాల నందించి ఎంతో సేవ చేశారు. శిల్పులు శాసనాలను చెక్కిన శాసన శిల్పులు, బొమ్మలు చెక్కిన లోహశిల్పులు, కొయ్యతో రథాలు, మొదలైన వాటిని తీర్చిదిద్దిన దారు శిల్పులు, సున్నంతో బొమ్మలు చేసిన సుధా శిల్పులుగా శిలా, తామ్ర శాసనాల్లో పేర్కొనబడ్డారు. అంతేకాదు, శిల్పులు సంఘాలుగా ఏర్పడి, వివిధ హోదాలు పొంది సమాజంలో గౌరవాన్నిదక్కించుకొన్నారు. రాజులు, రాణుల కోరిక ప్రకారం ఆలయాలను నిర్మించి, శిల్పాలను చెక్కినాటి సంస్కృతికి అద్దం పట్టి చూపిన శిల్పులు కూడా తమకంటూ ఒక చరిత్రను, సంస్కృతుల్లో ఒక భాగంగా మిగిలిపోయారు. ప్రతిభను కనబరిచి, ఎన్నో బిరుదులు కూడా పొందిన తెలుగు శిల్పులు తమ కులాన్ని, గోత్రాలనూ, వారు ఆరాధించిన దేవతలనూ చెల్లించిన పన్నులు, పన్నులు ఎక్కువని పించినపుడు తిరగబడిన తీరు, పనులు కొరవడినపుడూ, ఇతరుల ఆహ్వానం మీద దూర ప్రాంతాలకు వలసలు పోయిన వైనాలు శాసనాల్లో ఉన్నాయి.
శాసన లేఖకులు :
సింధు నాగరికతలో దొరికిన ముద్రికలపైగల లిపిని మినహా ఇస్తే క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో అశోకుడు వేయించిన రాతి శాసనాలే మనదేశపు తొలి శాసనాలు. మన రాష్ట్రంలో అమరావతి, ఎర్రగుడి, రాజుల మందగిరివద్ద అశోకుని శాసనాలున్న సంగతి తెలిసిందే, శాసనాలు చెక్కేవాళ్ళను శాసన లిపికారులనీ, రాజశాసనాలను చెక్కిన వారిని రాజ లిపికారులని, రాజలేఖకులని పిలిచేవాళ్ళు. క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దికి చెందిన ఒక అమరావతీ బ్రాహ్మ శాసనంలో రాజలేఖకుడైన బాలకుని ప్రస్తావన ఉంది. అలాగే గుంటుపల్లి గుహాలయాల వద్ద గల క్రీ.పూ. 1 వ శతాబ్దికి చెందిన శాసనంలో చుల్లగోమకుడనే మరో శాసన లేఖకుని పేరుంది. అటు తరువాత క్రీస్తు శకం 8-9 శతాబ్దాల దాకా, శాసన శిల్పుల పేర్లు శాసనాల్లో కనిపించకపోవటం గమనించాల్సిన విషయం.
విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రి శాసనాన్ని క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దంలో విజయాచార్యుడనే శాసనశిల్పి చెక్కాడు. క్రీ.శ. 1076 నాటి చేబ్రోలు శాసనాన్ని గుండోజు, క్రీ.శ. 1097 నాటి వొల్లాల శాసనాన్ని సూత్రధారి జువ్వపాచార్యుడు అనే శిల్పులు మలిచారు. రాజశాసనాలను భద్రపరిచే వారిని అక్షపటలికులనీ, అక్షశాలినులని పిలిచేవారు. క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దికి చెందిన కొర్ని, చిన్న బాదాంరాగిరేకు శాసనాన్ని వంశపరంపర శాసనలేఖకులైన మహాక్ష శాలివల్ల మోజు, అతని కొడుకు మాంకన చెక్కారు. నన్నయ రాసిన నందంపూడి శాసనాన్ని గుండాచార్యుడనే ఆస్థాన శిల్పి చెక్కాడు. “ముదిగొండ చాళుక్యరాజు కుసుమాయుధుని కుక్కునూరు రాగిరేకు శాసనాలను బేతాచారి అనే శాసనశిల్పి మలిచినట్లు క్రీ.శ. 13వ శతాబ్ది శాసనం తెలియజేస్తుంది”. అటు తరువాత బయల్పడిన నారాయణపురం, ముఖలింగం, అమరావతి, పాలకొల్లు, ద్రాక్షారామం, చాళుక్య భీమవరం, తిరుపతి, శ్రీకూర్మం మొదలైన చోట్ల గల శాసనాలు, పైదేవాలయాల్లో పారంపర్య హక్కుగల శాసన శిల్పులు ఉండేవారని తెలియజేస్తున్నాము. వరుసగా నారాయణపురంలో ప్రోలాచారి, ముఖలింగంలో లోకాచారి, అమరావతిలో నలపాచార్య, పాల కొల్లులో సరణోజు, రామాచారి, సర్పవరంలో కూనాచారి, ద్రాక్షా రామంలో డాకరేమి సూరాచారి, పెద్దనాచార్య, బేతనాచార్య, వీవరాజేంద్రచోడాచార్య, చాళుక్య భీమవరంలో నాగోజు, శ్రీశైలాచారి, శ్రీకూర్మంలో శంకరుడనే శాసన శిల్పులు ఉద్యోగులుగా చలామణి అయినారు. చివరగా పేర్కొన్న శ్రీకూర్మంలోని వాంకలపూడి శంకరుడనే శిల్పి చక్కటి కవిత్వాన్ని చెప్పి, పద్యాలు కూడా రాయగల లిపికారుడని అక్కడి శాసనం చెబుతుంది. కేవలం శిలా శిల్పులే కాక, ఇతర ధాతువులపై బొమ్మలు చేయగల శిల్పులు కూడా శాసనాలు చెక్కిన ఆధారాలు ఉన్నాయి. క్రీ.శ. 1504 నాటి చాంగాడు రాగిరేకుల్ని ఆ గ్రామంలోని దారుశిల్పి మల్లనాచార్యుడు క్రీ.శ. 1518 నాటి కోకటం శాసనాన్ని అగసాల (బంగారుపని చేసే) బైరోజు క్రీ.శ. 1545 నాటి వేల్పుచర్ల శాసనాన్ని వడ్ల కాణాచికాండు తిన్నోజు మలిచినట్లు నాటి ఆయా శాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
రాతిపై బొమ్మను చెక్కేవాళ్ళను శిలా శిల్పులనీ కొండలు, బండలనుంచి రాతిని వేరుచేసే వాళ్ళను పాషా(సా)ణికులనే వాళ్ళు. అమరావతిలోని క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దికి చెందిన ఒక శాసనంలో పాసానికుని ప్రస్తావన ఉంది. ప్రాచీనాంధ్ర శాసనాల్లో శిలా శిల్పులలోని వివిధ వర్గాలను తెలిపే అనేక ఆధారాలున్నాయి. కొంత మంది పాసాని కుల పనులను పర్యవేక్షించే శిల్పుల్ని ఆవేశనులంటారు. బౌద్ధస్థావరమైన జగ్గయ్యపేట శాసనంలో సిద్ధార్థ, నాగచంద్ర అనే ఆవేశనుల గురించి ఉంది. స్ఫటికం, రత్నం, వజ్రం మొదలైన వాటిపై పనిచేసే వారిని మణికారులంటారు. అమరావతి, భట్టిప్రోలులో లభించిన స్ఫటిక బౌద్ధధాతు పేటికలను క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దికి చెందిన మణికారులు చేశారు. రాళ్ళను కట్టడాలకు అనువుగా మలిచే వాళ్ళను శిలావద్దకు లనేవాళ్ళు. బొమ్మలను చెక్కేవాళ్ళను శిలాకమ్మికులనీ, వీరి పర్యవేక్షకుల్ని శిలా కమ్మాంతికులనీ, అలాగే కట్టడాల మరమ్మతులు చేసేవారిని నవ కమ్మికులనీ, వీరి పర్యవేక్షకుల్ని మహానవ కమ్మికులనీ, నవకమ్మిక ప్రధానులనీ శాసనాలు పేర్కొంటున్నాయి. అమరావతి బౌద్ధ స్తూప, విహారాల మరమ్మతులను చేపట్టిన బౌద్ధ, రక్షిత అనే నవ కమ్మికుడు, ఆదిత్య ధమ్మ రక్షితులనే మహాసవ కమ్మికలు, చంద అనే ప్రధాన నవకమ్మికుల వివరాలను క్రీ.శ. 1-2 శతాబ్దాల నాటి అమరావతి శాసనాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. నాగార్జునకొండలోని బౌద్ధకట్టడాల నిర్మాణ, జీర్ణోద్ధరణ పనులు ఆనంద, చందముఖి, ధమ్మనంది, విధికులనే నవ కమ్మిక, శిలావద్దకుల పర్యవేక్షణలో జరిగాయి.
హైదరాబాద్ సమీపంలోని కీసరగుట్ట వద్ద క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దికి చెందిన ‘తొలచువాన్లు’ అనే శాసనం రాతి శిల్పులను సూచిస్తుంది. ప్రకాశం జిల్లా భైరవకొండ గుహాలయాలను తొలచిన శిల్పుల్లో వేలుగుంట ఆచార్లు కుఱవది ఆచార్లుగా అక్కడున్న క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దపు శాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
రాతిపై పనిచేసే శిల్పులను కాసెవారనీ, కాశాచార్లనీ శాసనాలు పేర్కొంటున్నాయి. క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దపు సంగమేశ్వరం శాసనంలో యాగోజు కాశాచారి, క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దపు వలివేరు శాసనంలో కాసె.... మోజుల ప్రస్తావన వుంది. వాస్తు, శిల్ప శాస్త్రాలలో ప్రావీణ్య ముండి చేతిలో సూత్రం (దారం) ధరించే ఆలయ నిర్మాణం పర్యవేక్షకుల్ని సూత్రధారులంటారు. క్రీ.శ. 1097-1202 సం॥ల మధ్యకాలపు వొల్లాలి, మాచర్ల, పానగల్లు, ముక్కామల, జలాల్‌పురం శాసనాల్లో వరుసగా జువ్వపాచార్య, నాగాచార్య, తిప్పోజు, బమ్మోజు, బొమ్మలయ్య, కాసెమల్లోజులనే సూత్రధారుల గురించి చెప్పబడింది. ఈ సూత్రధారులు తమ అదుపు ఆజ్ఞలకు లోబడి పనిచేసే తక్షకి, వర్ధకుల పనులను పర్యవేక్షిస్తూ, స్థపతుల ఆదేశాలను అమలు చేస్తుండేవాళ్ళు.

సూచన : ఈ క్రింద ఇవ్వబడిన వ్యాసభాగమును చదివి 129 నుండి 135 వరకు గల ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.
హైదరాబాద్‌లో కుందుర్తి ఆంజనేయులు గారు (1922-1982) వచన కవిత్వంపై అభిమానంతో ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ అని ఒక సంస్థను ప్రారంభించారు. ఈ సంస్థ వారు 1967 నుంచి ఇప్పటి వరకు – పద్దెనిమిది మంది వచన కవిత్వ పుస్తకాలకు బహుమతులిచ్చారు. వేగుంట మోహన్ ప్రసాద్, నగ్నముని, చెరబండరాజు, శివారెడ్డి, రేవతీదేవి వంటి కవులకు పూర్వం బహుమతులు లభించాయి.
ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ వారు ఈ సారి 1988 సంవత్సరపు అవార్డు కొండేపూడి నిర్మల రచించిన ‘సందిగ్ధ సంధ్య’ అనే కవితా సంపుటికి ఇచ్చారు. ఇటీవలి కాలంలో ఈమె ఆధికారికంగా మంచి కవిత్వం రాసి మన్ననలు పొందింది. ఆమె కవితల్ని ఈ శీర్షికలో అప్పుడప్పుడు పరామర్శించాను. ఈ శీర్షికలో పరామర్శించబడ్డ కవులు తరువాత ఇంకా మంచి కవిత్వం రాసి, తగిన గుర్తింపు పొంది, అవార్డులు కూడా అందుకోటం చేరాతలకు సంతోష కారణమే. ఈ అవార్డు ప్రదానం కుందుర్తి జయంతి (జననం : 1922 డిసెంబర్ 16) సందర్భంగా జరుగుతుంది. ఈ సారి ఈ ప్రదానం డిసెంబరు 17న జరిగింది.
సత్యమూర్తి (కుందుర్తి గారబ్బాయి) కుందుర్తి చనిపోయిన (1982 అక్టోబరు 25) తరువాత ప్రతి సంవత్సరమూ అచ్చుకాకుండా మిగిలిపోయిన ఆయన రచనలు అచ్చేయించి అవార్డు ప్రదానంతో పాటు ఆవిష్కరింపజేస్తుంటారు. హంస ఎగిరిపోయింది, తీరా నేను కాస్తా ఎగిరిపోయాక, మేఘామాల, ఇది నా జెండా అనే కావ్యాలు కుందుర్తిగారు పోయిన తరువాతే వచ్చాయి. కుందుర్తి గారి అసంపూర్ణ ఆత్మకథ ‘బతుకుమాట’ పేరుతో ఈ సారి వచ్చింది.
అసలు ఆత్మకథలన్నీ అసంపూర్ణంగానే ఉంటాయి. అందుకు ప్రధానంగా మూడు కారణాలు. ఒకటి జీవితానికి ముగింపు ఎప్పుడొస్తుందో తెలీదు. రెండు, జీవిత చరిత్రలు సాధారణంగా నడి వయస్సు దాటిన తరువాతనే రాస్తుంటారు కాబట్టి గ్రంథస్థ విషయాల ప్రాధాన్యం, వాస్తవికత, వారి జ్ఞాపకాల పరిమితికి లోబడి ఉంటుంది. మూడు, ఎంతటి నిజాయితీ పరుడికైనా మరొకరితో పంచుకోలేని అనుభవాలు ఉండొచ్చు. ఆ Private Corner ఎప్పటికీ బయటికి రాకపోవచ్చు.
కుందుర్తి గారికి ఆత్మకథ రాయాలన్న కోరిక అసలు లేదు. కవి శివారెడ్డి ‘గురువు గారూ, మీ అనుభవాలు రాయగూడదూ’ అని ఒకటి రెండు సార్లు అడిగి ప్రేరేపించాడు. (ఈ ‘గురువు గారూ’ అనే ప్రయోగం మీద కొంత ఆసక్తికరమైన చర్చ చేశారు ఈ పుస్తకంలో).
అంతే కాదు, కుందుర్తిగారు మధ్యమధ్యలో పాఠకులతో వాదనకు దిగుతారు. అది ఆయన ఎక్కడ అలవర్చుకున్నారో గాని దానివల్ల మొదటి పేజీల్లో ఏదో హాస్యరచన చేస్తున్నట్టు రాశారు. అసలు సమస్య ఏమిటంటే మిత్రులు రాయమంటున్నారు. తనకి రాయాలని లేదు. బలవంతపు బ్రాహ్మణార్థంగా రాశారు. చివర ఇచ్చిన డైరీల నోట్సుతో తారీకులు కనిపిస్తాయి గాని, ఇంకెక్కడా తారీకులియ్యలేదు. ఒక్కచోట తప్ప సంవత్సరాలు కూడా ఇయ్యలేదు. 1939లో బెజవాడ ఎస్ఆర్ఆర్ కాలేజీలో (ఇక్కడే ఆయనకు విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి శిష్యరికం అబ్బింది) చదువుకుంటున్నప్పుడు ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం, బెల్లంకొండ రామదాసు గార్ల పరిచయం ప్లస్ కమ్యూనిస్టు సాహిత్య పరిచయం ఏర్పడిందనీ, ఆ తరువాత కూడా కొంత కాలం జాతీయవాదిగానే ఉండేవాణ్ణి అనీ రాశారు. కుందుర్తి జీవితాన్నీ కవితా జీవితాన్నీ పరిశీలించిన వారికి కుందుర్తి ఎప్పుడూ జాతీయ వాదిగానే ఉన్నట్టు కనిపిస్తాడు. అంతర్జాతీయత ఆయన ఒంటికి అంత పట్టినట్టు లేదు. అందుకే సుప్రసన్న తన దృక్పథానికి అనుకూలంగా కుందుర్తిని వ్యాఖ్యానించగలిగాడు. 1962లో చైనాను శపిస్తూ కోరస్ రచనలు చేసిన కవుల జాబితాలో కుందుర్తి గారు కూడా ఉన్నారు.
కుందుర్తి ఆత్మకథ విస్తృతి చాలా చిన్నదైనా కొన్ని విలువైన విషయాలున్నై. ముఖ్యంగా అభ్యుదయోద్యమంలో కృషి చేసిన కొందరి గురించి ఈ పుస్తకంలో దొరుకుతుంది. పోలూరి ఆంజనేయ ప్రసాద్, దేశిరాజు కృష్ణశర్మ అంటే ఎవరా అని చాలా రోజులు మధన పడేవాణ్ణీ. ఇప్పుడు వాళ్ల గురించి కొంత తెలుసుకోవచ్చు. అనిసెట్టి సుబ్బారావు, బెల్లంకొండ రామదాసు, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం, సి.వి. కృష్ణారావు గార్ల వంటి అభ్యుదయ కవులతో కుందుర్తిగారి సాన్నిహిత్యం, వారు కలిసి కృషి చేసిన తీరు ఈ పుస్తకంలో దొరుకుతుంది.
నర్సరావుపేటలో కుందుర్తి ఆంజనేయులు గారూ, ఆయన మిత్రులూ కలిసి నవ్యకళా పరిషత్ అని ఒకటి ఏర్పరచటానికీ, దానికి కావల్సిన డబ్బు సమకూర్చటానికీ, మీటింగ్ పెట్టి వక్తలను పిలిపించటానికీ ఎన్నెన్ని అవస్థలుపడ్డారో చాలా వివరంగా వర్ణించారు. నిజానికి ఇదొక్కటే మనకు వివరంగా కనిపించేది. అసలు ఈ ఒక్కదాన్ని గురించి తెలుసుకోటానికైనా ఈ పుస్తకం కొని చదవదగింది. దాని ప్రముఖ్యం ఏమిటో కుందుర్తి గారి మాటల్లోనే చూడండి.
‘ఆ విధంగా నర్సరావుపేటలో నవ్యకళా పరిషత్ వేదికమీద శ్రీశ్రీ ప్రారంభించిన సాహిత్య విప్లవంలో రెండో దశ ప్రారంభమైంది. సాహిత్య రంగంలో అభ్యుదయ కవితా విప్లవం సర్వవ్యాప్తం కావడానికి అవసరమైన తొలి బీజాలు పడ్డాయి’ (పేజీ 89) ఇంత ముఖ్యమైన సంఘటనకు తారీకు కాదు గదా సంవత్సరం కూడా దొరకదు. ఆ సభ గురించి కోలవెన్నురామకోటేశ్వరరావుగారు త్రివేణిలో సంపాదకీయం కూడా రాశారట! దాని వివరాలూ తెలీదు. తరువాత 1944లో అచ్చయిన నయాగరా అనే కవితా సంపుటిలో చేరిన కొన్ని పద్యాలు ఈ వేదికమీద చదివినట్టు కుందుర్తి గారు రాశారు. అవి కుందుర్తి ‘జయిస్తుంది’, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం గారి ‘ప్రజాశక్తి’ అనేవి. ఇవి 1941 అక్టోబరులో రాసినట్లు ‘నయాగరా’లో కనిపిస్తుంది. దాన్ని బట్టి ఈ కళాపరిషత్ సభ 1941 అక్టోబరుకు కొన్ని నెలల ముందు జరిగినట్టు ఊహించవచ్చు. ఎంత ముందో చెప్పలేమనుకోండి. త్రివేణి పత్రిక సంపుటాలు తిరగేస్తే ఈ సభ వివరాలు దొరుకుతాయనుకుంటాను. అభ్యుదయ సాహిత్య ప్రారంభ వికాసాలను పరిశోధించదల్చుకున్న వారు ఈ పనిచేస్తారని ఆశిస్తాను.