CTET 8 Feb 2026 Paper 1 Sanskrit Language Question Paper with Answer Key

बारदोली-कृषक-आन्दोलनस्य नेतृत्वं केन कृतम्?

‘जलौघ’ शब्दः गद्यांशे कस्मिन्नर्थे प्रयुक्तः?

पटेलः ‘सरदार’ इति उपाधिना केन सम्मानितः?

यः न्यायालये कस्य अपि अन्यस्य स्थाने तर्कं प्रस्तौति स कः कथ्यते?

‘वक्तव्यम्’ पदस्य निर्वचनम् किं भवति?

‘अहर्निशम्’ पदं निम्नलिखितेषु कस्यां कोट्यां मन्यते?

1875 तमे ईस्वीय वर्षे कस्य जन्माभवत्?

1857 वर्षस्य स्वतन्त्रतायुद्धे कः भागं गृहीतवान्?

‘उपाधिना’ इत्यस्मिन पदे का विभक्तिः किम् लिङ्गम् च वर्तते?

हस्तस्य भूषणम् किम् अस्ति?

‘फलिनो वृक्षाः’ किं कुर्वन्ति?

का विद्या कार्यकाले नोपयुज्यते?

‘गुणिनः’ पदस्य पद्यस्यप्रयोगानुसारम् किं निर्वचनम्?

वृद्धोपसेविनः किम् न वर्धते?

‘उत्पन्न’ इत्यस्य पदस्य निर्वचनम् क्रियताम्-

कथनम् (अ) : कक्षायां शिक्षण-अनुभवाः छात्राणां जीवनेन प्रसङ्गैश्च गहनतया सम्बन्धिता सन्ति।
कारणम् (आ) : शिक्षण-अनुभवाः छात्राणां पूर्व-अवबोधे आश्रिताः सन्ति।
निम्नलिखितविकल्पेभ्यः समीचीनम् उत्तरं दीयताम्।

भाषाशिक्षणस्य विषये किं कथनं निम्नलिखितेषु सत्यं नास्ति?

एतद् ज्ञातुं यत् छात्राः कस्मिञ्चिद् आपणे किमपि क्रेतुं कार्ययोग्यसाधनस्य प्रयोगं कर्तुं समर्थाः सन्ति, छात्राणां कृते एतत् समीचीनम् अस्ति?

कश्चिद् अध्यापकः भाषाशिक्षणस्य काञ्चित् पक्षान् प्राप्तवान् यथा ‘वैज्ञानिकविचारे अवबोधेन सह पठनम्’। सः काञ्चित् छात्रान् अचिनोत् ये विशेषपक्षेषु काठिन्यम् अनुभवन्ति। स तेषां पाठस्य पठने अर्थावबोधने च सहायतां कर्तुम् पृथक् कक्षाः गृहीतवान्। अयं प्रविधिः किं ज्ञायते?

निम्नलिखितेषु किं पठनस्य उपकौशलं नास्ति?

कथनम् (अ) : छात्रस्य पत्राधानम् (Portfolio) छात्रस्य कार्यस्य अंशानाम् उद्देश्यपूर्णं संचयनम् अस्ति।
कारणम् (आ) : पत्राधानं छात्रान् स्वशक्तेः दुर्बलतायाः च मूल्यांकनं कर्तुं प्रोत्साहयति।
निम्नलिखितविकल्पेषु समुचितं उत्तरं दीयताम्।

छात्राणां शब्दावलीं वर्धयितुं, कश्चिद् अध्यापकः तां सामग्रीं प्रयुनक्ति यस्यां सा भाषा वर्तते या छात्राणां कृते सरलीकृता, तथा च प्रामाणिक-सामग्र्याम् आधारिता अस्ति। सामग्री अस्ति –

कश्चिद् भाषा-अध्यापकः छात्रान् एकां प्रश्नावलीं ददाति यथा स तेषां शिक्षणपद्धतिं वरीयतां च भूयस्तरं ज्ञातुं शक्नुयात्। अत्र अध्यापकः निम्नलिखितरूपेण कार्यं करोति –

प्रथमकक्षायाः अध्यापकः छात्रान् भित्तौ आरेखितुं, चित्रितुं तथा यथेष्टं लेखितुं कथयति। स अत्र किं प्रोत्साहयति?

चित्राणां विषये किं कथनम् असत्यम् अस्ति?

बालछात्रस्य सन्दर्भे किं कथनम् सत्यम् अस्ति?

अध्यापकरूपेण भवान् स्वकक्षायां छात्राणाम् अन्तःसम्पर्कं वर्धिष्यते?
(a) छात्रान् भूयसः प्रश्नान् पृष्ट्वा।
(b) सहयोगिकार्यं, समूहकार्यं च आयोज्य तथा छात्राणां विचारान् आमन्त्र्य।
(c) तैः उच्चैः पाठनं कारयित्वा तथा व्यक्तिशः प्रतिक्रियां ज्ञात्वा येन व्यक्तिशः शिक्षाग्रहणं भवेत्।
(d) अन्तःसम्पर्काय प्रश्नान् प्रष्टुं संवादान् पठित्वा।

भाषाविकासस्य संज्ञानात्मकसिद्धांतः एतत् समर्थयति यत् –

कथनम् (अ) : भाषा तर्कपूर्ण सांस्कृतिक-अवबोधं अभिव्यक्तिं च प्रददाति या बालकेषु वर्धिष्यमाणासु योग्यतासु मुख्या क्षमता मन्यते।
कारणम् (आ) : सांस्कृतिक-अवबोधस्य अभिव्यक्तेश्च क्षमताः बालकेषु अभिज्ञानस्य योग्यतां वर्धन्ते तथा अपर संस्कृतीः अभिज्ञानश्च जानन्ति।
निम्नलिखितेभ्यः विकल्पेभ्यः यथोचितानि उत्तराणि दीयन्ताम्।

पाठ्यपुस्तकेषु कथाः, कविताः, नाटकानि, लेखकानां अन्यप्रकारस्य लेखाः भवन्ति। अस्माभिः एतादृश्यः सामग्र्यः चेतव्याः यतः
__________.

राज्ञः पुत्री केन कारणेन दुःखिता अभवत्?

मायादासः किमर्थं पिपासां शामयितुं समर्थः नासीत्?

निम्नलिखितेषु ‘लुब्ध’ शब्दस्य कः पर्यायवाची?

‘मुनिनैवम्’ अत्र कः सन्धिः वर्तते?

‘सन्तुष्टः अभवत्’ इत्यस्मिन् अर्थे गद्यांशे कः शब्दः प्रयुक्तः?

मायादासः कीदृशः भूपतिः आसीत्?

मायादासेन स्पृश्यमानाः पदार्थाः मुनिवरेण कीदृशाः अभवन्?

निम्नलिखितेषु कः शब्दः क्त-प्रत्ययान्तः नास्ति?

‘अकरोत्’ पदम् कस्य लकारस्य विद्यते?

विद्यालयनिरीक्षकः बालानां किम् ज्ञानं परीक्षितुम् आरभत्?

शिक्षकः किमर्थं आतङ्कितः अभवत्?

गद्यांशे प्रयुक्तस्य ‘वञ्चनातः’ इत्यस्य शब्दस्य अर्थे किम् शब्दः प्रयोक्तुं शक्यते?

नाटके किं प्रदर्शितम् आसीत्?

मोहनदासः किं सङ्कल्पम् अकरोत्?

‘चिन्त्यमानः’ इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः?

कश्चिद् अध्यापकः एकं दृश्य-श्रव्य लघुचित्रं (Video) प्राप्नोति यत् एककस्य शीर्षकस्य अनुकूलं वर्तते। स लघुचित्रम् अधिकृत्य युगलकार्यं प्रायोजयति। अस्य युगलकार्यस्य उद्देश्यं छात्रान् प्रोत्साहयितुं अस्ति –

भाषाशिक्षणाय लघुकथानां संकलनं, अपरे च पाठ्याः पूरकपठनसामग्रीरूपे निर्धारिताः सन्ति। पूरकपठनसामग्र्याः मुख्यप्रयोजनम् किम् अस्ति?

कथनम् (अ) : संशोधनात्मकम् अध्यापनं अध्ययन-अध्यापनप्रक्रियायाः अविभाज्यम् अङ्गम् अस्ति।
कारणम् (आ) : संशोधनात्मकम् अध्यापनम् पुनः अध्यापनार्थम् अस्ति। इदम् आवश्यकं नास्ति यत् सः एव विधिः नियोजयितव्यः यस्मिन् भाषायाः अङ्गानि समुपयुक्तविधिना न शिक्षितानि।
निम्नलिखितविकल्पेभ्यः समुचितं उत्तरं दीयताम्।

छात्रेण स्वकक्षायां पठितां कथां पुनः स्वशब्देषु श्रावणम् निम्नलिखितस्य मूल्याङ्कने सहायतां करोति –

भाषाअध्यापने निम्नलिखितेषु का अवधारणा असत्यम् अस्ति?

निम्नलिखितेषु किं भाषाशिक्षकस्य प्रमुखं दायित्वम् अस्ति?

आधारभूत-अवस्थायां छात्राः सर्वाधिकाः सहजाः भवन्ति तथा सर्वोत्कृष्टरूपेण शिक्षन्ति –

बालकान् कथाश्रावणस्य विषये निम्नलिखितेषु किम् असत्यम् अस्ति?
कथाश्रवणं छात्रान् एवं सहायतां कुर्वन्ति –

कश्चिद् अध्यापकः भाषाकार्ये छात्राणां मिश्रितयोग्यतासमूहं निर्माति। मिश्रितयोग्यतासमूहः निर्मीयते –

छात्राः प्रत्यक्षीकुर्वन्तु तथा गहनतया निमज्जन्तु

कथनम् (अ) : प्रारम्भिकसाक्षरतायां चित्राङ्कनम् लेखनस्य प्रारम्भः मन्यते।
कारणम् (आ) : चित्राणि प्रतीकानि सन्ति तथा अर्थं कथयन्ति।
निम्नलिखितेभ्यः विकल्पेभ्यः समुचितानि उत्तराणि देयानि।

न्यूनातिन्यून-युगल-अभ्यासः निम्नलिखितं वर्धयितुं प्रभावि-पद्धतिः भवितुं शक्यते।

निम्नलिखितेषु किं भाषाअधिग्रहणस्य व्यवहारवादि-सिद्धान्तेन सम्बन्धितम् नास्ति।

पञ्चमीकक्षायां कश्चिद् अध्यापकः छात्रान् कथां लेखितुं कार्यं दत्तवान् यावत् छात्राः कथां लिखन्ति, अध्यापकः तान् छात्रान् सहायतां दातुं कक्षायाः परितः भ्रमति ये अशुद्धीः कुर्वन्ति अथवा नवीनशब्दान् पृच्छन्ति। अत्र अध्यापकः कस्य दायित्वे वर्तते।

कथनम् (अ) : भाषा केवलं शब्दस्य शुद्धोच्चारणाद् अधिका अस्ति।
कारणम् (आ) : पठनम् निष्कूटीकरणम् अस्ति।
निम्नविकल्पेभ्यः उचितं विकल्पं चित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि देयानि –