By signing in you confirm you are 18 or older, or have your parent’s or guardian’s consent.

CTET 7 Feb 2026 Paper 1 Sanskrit, Question 105

Topic: Grammar

Passage

निर्देशः—अधोलिखितान् श्लोकान् पठित्वा प्रश्नानां (100–105) विकल्पात्मकोत्तरेभ्यः उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत।

सर्वहिंसानिवृत्ता ये नराः सर्वे सहाश्च ये।
सर्वस्याश्रयभूताश्च ते नराः स्वर्गगामिनः॥

एक एव सुहृद्धर्मो निधनेऽप्यनुयाति यः।
शरीरेण समं नाशं सर्वमन्यत्तु गच्छति॥

योऽत्ति यस्य यदा मांसमुभयोः पश्यतान्तरम्।
एकस्य क्षणिका प्रीतिरन्यः प्राणैर्विमुच्यते॥

मर्तव्यमिति यद्दुःखं पुरुषस्योपजायते।
शक्यते नानुमानेन परेण परिवर्णितुम्॥

अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम्।
उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम्॥

Q105

‘प्राणैर्विमुच्यते’ अस्मिन् पदे का सन्धिः?

  1. (1) यण्सन्धिः
  2. (2) अच्सन्धिः
  3. (3) विसर्गसन्धिःCorrect answer
  4. (4) हल्सन्धिः

Solution.

CBSE answer: (3)

उत्तरम्: (3) विसर्गसन्धिः

  1. प्राणैर्विमुच्यते = प्राणैः + विमुच्यते।
  2. विसर्गात् पूर्वम् 'ऐ' (अवर्णात् भिन्नः स्वरः) अस्ति, परतः च 'व्' (घोषवर्णः) अस्ति।
  3. अतः विसर्गस्य स्थाने 'र्' भवति: प्राणैर् + विमुच्यते।
  4. विसर्गे परिवर्तनं जातम्, अतः विसर्गसन्धिः।
  5. यथा हरिः + गच्छति = हरिर्गच्छति, तथैव अत्र अपि रेफः जातः।