Q98
उताऱ्याचा मध्यवर्ती आशय नेमका काय आहे?
- (1) दक्षिण भारतातील समृद्ध जैवविविधता
- (2) अभयारण्य पर्यटनातील संभाव्य धोके
- (3) वन्यजीव अभयारण्यापेक्षा पक्षी अभयारण्याचे श्रेष्ठत्व
- (4) लेखकाचे आत्मपुराण
CTET 7 Feb 2026 Paper 1 Marathi, Question 98
सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 91 ते 99 यासाठी योग्य पर्यायाची निवडा.
दक्षिण भारतातील अभयारण्यांना भेटी देणं मोठं आनंददायी आणि ज्ञानवर्धक असे. त्या परिसरातील सृष्टिसौंदर्याच्या दर्शनानं मन प्रफुल्लित व उल्हसित होई. अशाच पैकी वेदांतथंगल पक्षी-अभयारण्य होतं. आमचा मुक्काम मद्रासपासून जवळ असलेल्या चिंगलपेट इथं होता. अभयारण्य इथून छप्पन किलोमीटर अंतरावर होतं. नुकुताच पावसाळा संपलेला, तेथील बांधावर उभं राहून तळ्याकडे नजर टाकली तर पाण्यात वॅरिंगटोनियाचे डेरेदार वृक्ष विखुरलेले दिसत. या झाडांवर अगणित पाणपक्षी घरटी बांधत होते. तळ्यात भरपूर पाणी साचल्यामुळं मासेही विपुल होते. पक्ष्यांची पिल्लं या माशांवर पोसली जात. झाडाभोवती पाणी असल्यामुळं मांजर आणि मुंगूस यांसारख्या शत्रूंना पिलांपर्यंत पोचता येत नसे.
तमिळ भाषेत ‘वेदांतथंगल’ याचा अर्थ पक्ष्यांचा आसरा असा आहे. या क्षेत्राचं संरक्षण अठराव्या शतकापासून येथील गावकरी करीत आले आहेत; कारण तळ्याच्या पाण्यात पक्ष्यांची विपुल विष्ठा पडते. विष्ठामिश्रित पाणी भातशेतीला देण्यात येतं. त्यामुळे इथल्या शेतकऱ्यांना कृत्रिम खताची गरज लागत नाही. म्हणून इथले गावकरीच या अभयारण्याचं रक्षण करतात. पक्ष्यांच्या घरट्यांपर्यंत कोणाला जाऊ देत नाहीत. पाण्यातील झाडाझाडांवर बगळे, काळेभोर पाणकावळे, घोंगल्या फोडी, राखी ढोक, तसेच कंकर, ढोकरी आणि रातढोकरी यांची घरटी दिसत.
म्हैसूर शहराजवळ पंधरा किलोमीटर अंतरावर रंगनतिथ्थू नावाचे पक्षी-अभयारण्य आहे. कावेरी नदीच्या पात्रातील 1·66 चौरस किलोमीटर बेटावरील अभयारण्यात घोंगल्या (कालवे), फोडी (ओपनबिल स्टॉर्क), पांढरा कंकर, रातढोकरी, करोता, पाणकावळे आणि गायबगळे नेहमीच दिसतात.
पहिल्या वर्षाच्या सत्रात कर्नाटक आणि तमिळनाडू राज्यातील बंडीपूर आणि मधुमलाई या एकमेकांशेजारच्या अभयारण्यांना भेटी दिल्या. बंडीपूर इथं रानगवे आणि रानटी हत्तींचे कळप पाहिले. चितळांच्या झुंडीच्या झुंडी तिथल्या वनविश्रामगृहाभोवती सायंकाळी जमू लागत आणि सकाळी जंगलात निघून जात. मधुमलाई अभयारण्यात हत्तीवर बसून फेरफटका मारला. तिथली वनं मात्र दाट होती. रानगव्यांचे कळपच्या कळप चरताना दिसत. मदुराईपासून एकशेसाठ किलोमीटर अंतरावर केरळ राज्यातील पेरियार वन्यप्राणी अभयारण्य पाहिलं. पेरियार जलप्रकल्पाचा पाणपसारा दहा चौरस किलोमीटर आहे. सरणं आणि बेटं असलेल्या या जलाषयांच्या भोवती सुंदर वनं आणि गवती रानं पसरली आहेत.
Solution.
CBSE answer: (1)
उत्तर: (1) दक्षिण भारतातील समृद्ध जैवविविधता
- उताऱ्यात वेदांतथंगल, रंगनतिथ्थू, बंडीपूर, मधुमलाई आणि पेरियार अशा अनेक अभयारण्यांचे वर्णन आहे.
- त्यात विविध पक्षी, रानगवे, हत्ती, चितळ आणि दाट वने यांचे दर्शन घडते.
- सर्व वर्णनाचा केंद्रबिंदू दक्षिण भारतातील निसर्गसंपदा आहे.
सावधान: (4) लेखक प्रथमपुरुषी अनुभव सांगतो, पण स्वतःच्या जीवनाची कथा सांगत नाही; (2) आणि (3) उताऱ्यात नाहीत.