By signing in you confirm you are 18 or older, or have your parent’s or guardian’s consent.

CTET 7 Jul 2024 Paper 2 Marathi, Question 93

Topic: Vocabulary

Passage

सूचना : पुढील उतारा वाचा आणि प्रश्न क्रमांक 91 ते 99 यासाठी योग्य पर्यायाची निवड करा.
कंपासपेटी आज खूप खूश होती. तिला छान नटवलं होतं ना मुग्धाने. महत्त्वाचं म्हणजे तिनं तिच्यातला सगळा निरुपयोगी कागदांचा पसारा काढून टाकला होता. नवीन पेनं, नुकतंच टोक काढलेली पेन्सिल, वेष्टनात लपेटलेला नवा खोडरबर, नवा कोरा धारदार शार्पनर अशा सगळ्या नवनव्या वस्तूंनी सजलेली कंपासपेटी आपणच परतपरत आपलं रुपडं निरखत होती. ‘मुग्धा काय नि कित्ती वस्तूंची अडगळ करते नेहमी माझ्यामध्ये’ असं तिला सारखं वाटत होतं. काय काय भरून ठेवते ती ‘कसले कसले स्टिकर्स’ पेन्सिलचा कचरा, कागदाचे तुकडे आणि बरंच काही, पण उद्या मुग्धाची दहावीची परीक्षा सुरू होतेय त्यामुळे परीक्षेच्या आधी तिनं कंपासपेटीचं रूपच पालटून टाकलं होतं. आज तिला स्वच्छ नीटनेटकी केली होती.
ती स्वतःचं रूप निरखत असतानाच मुग्धानं तिला सॅकमध्ये ठेवलं. सॅकमध्ये गेल्यावर तिला एकदम प्रशस्त बंगल्यामध्येच गेल्यासारखं वाटलं. नेहमी पुस्तकं, वह्या, रंगपेटी, पट्टी, कागदाच्या गुंडाळ्या यांच्या बरोबर राहायचं म्हणजे तिचा जीव घुसमटून जात होता अगदी. पण कंपासपेटीला जास्त काळजी वाटत होती ती मुग्धाच्या आईची. दहावीची परीक्षा मुग्धाची आणि तिच्यापेक्षा काळजी आईला. जणूकाही आईचीच परीक्षा होती. आई तर सतत अस्वस्थ होती. माझ्या मनूला परीक्षा द्यायला जमेल ना! दहावीची परीक्षा कठीण तर असणार नाही. असे एक ना अनेक प्रश्न आईच्या मनात येत होते आणि आईला त्यामुळे खूप ताण आला होता. आईला ताण आला तसा तो मुग्धालाही आला होता. तिनं तसं आपली मैत्रीण राहीला बोलूनही दाखवलं. त्यावर राहीनं तिला एक सुंदर गोष्ट सांगितली. ती म्हणाली, “आपण मागे सहलीला गेलो तेव्हा एका गावात बसमधून उतरलो, आठवतंय ना तुला ?”
“हो तर आठवतं ना.”
“मग आपण चालतचालत एका टेकडीच्या दिशेने गेलो. टेकडी चढताना जरा अवघड गेलं, पण टेकडीवर पोहोचल्यावर पुन्हा एक सुंदर रस्ता दिसू लागला आणि आपला पुढचा प्रवास सुरू झाला.”
“हो..” राही पुढे म्हणाली, “मला तरी दहावीची परीक्षा तशीच वाटते. खरं तर ती इतर परीक्षांसारखीच असते. पण थोडीशी वेगळी. म्हणजे ती पूर्ण वर्षांच्या अभ्यासक्रमावर असते. ती दुसऱ्या शाळेत जाऊन द्यावी लागते. परीक्षक वेगळे असतात, पण ती चांगल्या प्रकारे दिली, व्यवस्थित उत्तीर्ण झालो तर त्या टेकडीवरून जसा आपल्याला सुंदर रस्ता दिसला तसा दिसू शकतो.” कंपासपेटी जरी सहलीला गेली नव्हती तरी राही जे सांगत होती ते चित्र तिच्या डोळ्यासमोर स्पष्टपणे उभं राहिलं. कंपासपेटी त्यावर विचार करत असतानाच मुग्धा म्हणाली, “हो गं, हे तर माझ्या लक्षातच आलं नव्हतं. अजून एक सुचतंय मला सांगू का ?” राहीनं होकार दिल्यावर मुग्धा म्हणाली, “आपल्या वर्गातले काहीजण त्या टेकडीवर स्वतःहून थांबले, ते पुढे आलेच नाहीत. त्यांनी तिथे साफसफाई केली. झाडं लावली. झाडावर चढायला शिकले. काही थोडावेळसाठी थांबले तर काहींनी पुढे जाताना मार्ग बदलले. तसंच असतं ना दहावीच्या परीक्षेचं.”
यावर टाळी देत दोघीही हसल्या होत्या आणि तेव्हापासून मुग्धाच्या मनावरचा दहावीच्या परीक्षेचा ताण निघून गेला.

Q93

‘निरखणे’ या शब्दाचा समानार्थी आशय नसलेला पर्याय शोधा.

  1. (1) पारखणे
  2. (2) न्याहाळणे
  3. (3) बारकाईने पाहणे
  4. (4) निरपेक्षCorrect answer

Solution.

CBSE answer: (4)

उत्तर: (4) निरपेक्ष

  1. 'निरखणे' म्हणजे एखादी गोष्ट लक्षपूर्वक, बारकाईने पाहणे.
  2. पारखणे, न्याहाळणे आणि बारकाईने पाहणे हे तिन्ही पर्याय याच अर्थाचे आहेत.
  3. 'निरपेक्ष' म्हणजे कोणतीही अपेक्षा न ठेवणारा किंवा तटस्थ; याचा पाहण्याशी संबंध नाही.
  4. प्रश्न समानार्थी नसलेला शब्द विचारतो, म्हणून उत्तर (4).

सावधान: 'निरखणे' आणि 'निरपेक्ष' हे दोन्ही शब्द 'निर' ने सुरू होतात, म्हणून (4) समानार्थी वाटू शकतो; पण दोघांचे अर्थ पूर्ण वेगळे आहेत.